28 Ağustos 2014

ALACALI SÜTLEĞEN VE ATATÜRK ÇİÇEĞİ


Bugün birbirleriyle akraba ( aynı cinsten ) olan iki çiçekten  söz etmek istiyorum.Umarım bu çiçekleri tanıyınca sizde sever ve yetiştirmek istersiniz.

                                        ALACALI  SÜTLEĞEN ( Üçüz çiçeği )

Bir adı da üçüz çiçeği olan alacalı sütleğen ( euphorbia marginata ), tek yıllık ve  otsu bir bitkidir. En fazla  bitki cinsi ve türünün yer aldığı familyalardan biri olan sütleğengillerdendir ( euphorbiaceae ). Anavatanı Kuzey Amerika'dır. Ülkemizde de bu familyadan olupta doğal olarak yetişen çok sayıda bitki cinsi ve türü bulunmaktadır.

Oldukça gösterişli ve dekoratif bir bitki olan alacalı sütleğenin yapraklarının  kenarları oya gibi beyazdır. Bitki bu haliyle uzaktan bakılınca  üzerine kar yağmış gibi görünmektedir. Nitekim, bu nedenle bitkinin ingilizce adı;  "Dağ üzerinde kar" demektir.

Alacalı sütleğen, çiçek açmadan önce yeşil yapraklıdır. Çiçek açmaya başladığında; yeşil-beyaz, alacalı yaprakcıklar açmaya başlar. Brakte ( çiçek sapı yaprağı )  adı verilen bu oluşumlar aslında bitkinin  değişime uğramış çanak yapraklarıdır.
Çok değişik şekil ve renklerde oluşabilen bu tür yaprakçıklar, taç yaprağı gibi tozlayıcılarını ( böcekleri )  cezbetmeye yarar.
Dalların ucunda oluşan  beyaz renkli çiçekler ise küçük ve gösterişsizdir.

Sütleğen cinsi ( euphorbia ) bitkiler beyaz bir özsuyu salgılarlar. Genel olarak "süt" denilen bu sıvı zehirli kabul edilmektedir. Bu nedenle alacalı sütleğen çiçeği  ile fazla temas etmemek gerekmektedir, alerji yapabilir.
Bitki belli bir yükseklikten sonra fıstık çamı şeklinde bir taç oluşturur. Bundan sonra dalları genel olarak üçe ayrılarak büyür. Yine bitkinin tohum kapsülleri üç odacıklıdır. Bu nedenle bitkinin bir adı da 'üçüz çiçeği'dir.

Alacalı sütleğen, güneşli ve yarı gölge yerleri sevmektedir.Toprak bakımından secici değildir, hatta verimsiz topraklarda daha çok çiçek açmaktadır. Fazla sulama ve gübre çiçeklenmesini olumsuz etkilemektedir. kuraklığada dayanıklıdır.
Üçüz çiçeği tohumdan yetiştirilir, hatta dökülen tohumlarından  kendiliğinden bitmektedir.Kesme çiçek olarakta kullanılmaktadır.Bunun için kesilen sapların ucunun sıcak  suya sokulması veya yakılması  gerekmektedir.( Kaynak: Ağaçlar net )


Alacalı sütleğen çiçeğinin genel görünümü.
Üçüz çiçeği ( euphorbia marginata )
Brakte adı verilen bu yaprakçıklar aslında bitkinin değişime uğramış
 çanak yapraklarıdır.
Alacalı sütleğen bitkisinin çiçeği
Alacalı sütleğenin olgunlaşmış  tohum kapsülleri
Zehirli bir bitki olan yabani  sütleğen ( euphorbia helioscopia )

                                                 ATATÜRK ÇİÇEĞİ ( Ponsetya  )

Atatürk çiçeği / Ponsetya )
Ülkemizde Atatürk çiçeği olarak tanınan ponsetya (poinsettia ), çok yıllık, yarı çalı formunda, kışında yapraklarını dökmeyen bir bitkidir. Üçüz çiçeği ile ayni cinstedir ( euphorbia ), çok fazla türü yoktur. Anavatanı  Meksika ve Orta Amerika ülkeleridir.

Bitki ponsetya adını; ABD'li bitkibilimci Joel Roberts Poinsett'ten almıştır. Bir adı da "noelyıldızı" dır.
Atatürk adı ise; bu bitkiyi Türkiye'de tanıtıp sevdirdiği için M.Kemal Atatürk'ten esinlenerek verilmiştir.
Bitkinin botanik  adı ise;  Euphorbia pulcherrima'dır.

Atatürk çiçeğinin normal yaprakları yeşildir, brakte adı verilen çiçek sapındaki yaprakçıklar ise kırmızı, pembe, beyaz, hatta alacalı  renklerde olup  çiçek sanılır. Bitkinin asıl çiçeği ise; sarı renkli, küçük ve gösterişsizdir.

Kırmızı Atatürk çiçeği ( Euphorbia pulcherrima )
Atatürk çiçeği, kısa gün çiçeğidir, yani kışın çiçek açar. Daha erken çiçek açtırmak için her gün en az 14 saat  siyah bir poşet içinde tutulması gerekmektedir. Seralarda renkli yaprakları açıncaya kadar, günün büyük bir kısmı üzeri ışık almayacak şekilde kapatılarak tutulmaktadır.
Havaların ısınmaya başlaması ile renkli yaprakları bozulmaya başlar. Bu zamanda  derin  budama yapılarak bitkinin yeni filizler vermesi sağlanmalıdır.

Ponsetya aydınlık yerleri sever, direk güneş alan  yerlerden uzak tutulması gerekir. Fazla sıcak ve soğuktan  olumsuz etkilenir. Humuslu, geçirimli, hafif nemli topraklar ve serin yerler bu çiçek için  iyidir. Tohumla, çelikle ve kökten ayırma ile üretilir.

Ponsetya ve çiçeği

2 yorum:

  1. Sütleğenin yabanisi siğillere iyi gelir diye biliyorum.

    Atatürk çiçeğine neden bu adı verdiklerini hep merak eder dururdum.
    Bir de bir çiçek varmış,
    Atatürk ekmiş sanırım.
    Hala yaşatılıyormuş diye birşeyler hatırlıyorum ama
    ne çiçeğidir, nerededir bilemiyorum :)

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Genel olarak bitkilere botanikcilerin adı verilmektedir.Bilimsel olmasada bir çiçeğe 'Atatük' adının verilmesi, M.Kemal Atatürk'ün doğa ve bitkilere verdiği değeri göstermesi açısından önemlidir.
      Bu konuda anlatılanların şehir efsanesi olduğunu sanıyorum.

      Sil