14 Aralık 2010

HANIMELİ ÇİÇEKLERİ ( Lonicera )

Hanımeli çiçeğinin genel görünümü
(Lonicera caprifolium  )

Hanımeli, eskiden beri yetiştirilen kokusu ile ünlü bir süs bitkisidir. Ancak bütün hanımeli türleri kokulu değildir. Çiçekleri kadın eli gibi ince ve narindir, bu nedenle adına  hanımeli denmiş olabilir.

Hanımeligiller ( caprifoliaceae ) familyasının lonicera cinsinden olan bu bitkilerin iki  yüze yakın  türü bulunmaktadır. Bunlardan bazıları yurdumuzda da doğal olarak yetişir.  Tırmanıcı / sarılıcı  ve  çalı formundadırlar.

Cins adı olan 'Lonicera', Alman botanikçi 'Adam Lonicer' nın adına izafeten verilmiştir. Hanımeli eskiden beri insanların yetiştirdiği bir çiçek olmasında, bazı geleneklerinde rolü olmuştur. Hanımeli çiçeğinin olduğu yere kötü ruhların giremiyeceği  düşünülmüştür.

Hanımeli çiçekleri ilkbahar ve yazın beyaz, sarı, pembe ve kırmızı renkli trompet / boru şeklinde çiçek  açarlar. Bazı türleri ise kışın çiçek açar.

Hanımeli çiçekleri zehirsizdir, reçeli yapılır, içindeki nektar yenir. Ancak çitlembik şeklindeki siyah, mavi, kırmızı meyveleri, bazı türleri dışında ( lonicera caerulea ) yenmez, hafif zehirlidir.

En tanınmış  hanımeli türleri şunlardır;

- Bahçe hanımeli çiçeği / İtalyan hanımeli ( Lonicera caprifolium ya da caprifolium italium ): Sarılıcı bir hanımeli türlerinden biridir.   Kışın yapraklarını döker, çiçekleri sarımsı beyaz renklidir, üzerşinde kırmızı çizgiler bulunur, kokuludur.Meyveleri kırmızı rekli olup yenmez.  Soğuğa ve kuraklığa dayanıklıdır, humusca zengin nemli toprakları sever. Yurdumuzun hemen hemen her yerinde yetişir. Avrupa hanımelisi' ne ( Lonicera periclymenum) çok benzer.

Bir adı da İtalyan hanımelisi olan bahçe hanımelisi ( Lonicera caprifolium )
Hanımeli çiçeği ( lonicera )

- Avrupa hanımeli çiçeği / Orman hanımelisi  ( lonicera periclymenum ) : Bu türün anavatanı adından da anlaşıldığı gibi  Avrupa kıtasıdır. Önce beyaz olan çiçekleri daha sonra sarıya döner, güzel kokuludur. Avrupa'da en çok yetiştirilen hanımeli türlerinden biridir.

- Japon hanımeli çiçeği ( Lonicera Japonica ): Yurdumuzda  çok yaygındır, kokuludur. Bir adı da 'beyaz hanımeli'dir. Dalları yeşil ve kırmızı renklidir. (Kaynak: Ağaçlar ve Çalılar I-Ersin Yücel )



- Mercan hanımeli ya da  trompet hanımeli çiçeği  ( Lonicera sempervirens ) :
Çiçekleri kokusuzdur. Amerika'da  doğal olarak yetişmektedir. Bu nedenle Amerikan Hanımelisi de denir. Toplu halde açan çiçekleri tüp şeklinde olup  kırmızı renklidir.Yapraklarını tam olarak  dökmez. Meyveleri kırmızı renkli  ve üzümsü olur.

Mercan hanımeli çiçeği.
Mercan hanımeli  / Trompet hanımeli  çiçeği
( Lonicera  sempervirens )

Mercan hanımeli  çiçeği  meyvesi.

Mercan hanımeli  çiçeği ve meyveleri


- Turuncu hanımeli çiçeği ( Lonicera ciliosa ):
Lonicera ciliosa'nın çiçekleri turuncu renkli olur. Bu nedenle; 'Turuncu hanımeli' denir. Bir adı da 'Batı trompet hanımeli' dir. Kışın yapraklarını döker.

Turuncu hanımeli çiçeği ( Lonicera ciliosa )
(  Fotoğraf: Hanife Dereci Demir  )


-  Çalı hanımeli / Kış hanımelisi  ( Lonicera fragrantissima ):
Çok fazla tanınmayan bu hanımeli türüdür. Ağaçsı bir yapısı vardır. Kışın beyaz renkli ve çok güzel kokulu çiçekler açar.  Soğuğa son derece dayanıklıdır. Kış hanımelisi de denir.

Çalı hanımeli ( Lonicera fragrantissima )

Kış  hanımeli çiçeği ( Lonicera fragrantissima )

Kış hanımelisi
Çalı formlu bir bitkidir.
-  Tatar hanımelisi ( Lonicera  tatarica );
Soğuğa en  dayanıklı hanımeli türüdür. Sarılıcı değildir, çalı formundadır,  dikine büyür. Pembe - beyaz renkli çiçekleri hafif kokuludur. Kışın yapraklarını döker. Meyveleri kırmızı renklidir.

Tatar hanımeli çiçeği ( Lonicera tatarica )

Tatar hanımeli çiçeği ( Lonicera tatarica )

Ayrıca; Lonicera etrusca, Lonicera implexa gibi bazı hanımeli türleri yurdumuzda doğal olarak yetişir.

Yurdumuzda doğal olarak yetişen  bir hanımeli türü ( lonicera etrusca )
( Resmin çekildiği yer: Kadıovacık / URLA )
Yabani hanımeli çiçeği ( Lonicera  etrusca )

Doğal olarak yetişen bir hanımeli çiçeği meyvesi

Hanımeli çiçekleri, yarı gölge yerleri ve geçirimli toprakları sever. Su  isteği normaldir, soğuktan fazla etkilenmezler. Daha çok duvar diplerine dikilen hanımeli çiçeği çitlere, pergolelere sardırılır.
Kuruyan ve çalılaşan  dalları ara sıra kesilerek  temizlenmelidir.

Hanımeli çiçeklerinin  üretilmesi ve yetiştirilmesi çok  kolaydır. Fazla bakım  istemezler. Çelikle, daldırma ile kökten ayrılma ile ve tohumdan üretilir.

Posted by Picasa

3 yorum:

  1. Eşim, çiçekçide görüp çok beğenmiş. Çiçekçi de satılık değil, kendim için dediğinden beni çiçeği göstermeye götürmüştü. Yapraklarını dökmediğini bilmiyordum. Gerçekten hoş çalılardan biri.

    YanıtlaSil
  2. Verdiğiniz bilgiler için teşekkürler.Çok sevdiğim ama hiç yetiştirmediğim bu tür hep ilgimi çekmiştir. Hanımelinin kokusu ne kadar etkileyici, hele bu kokuyu kara topraktan vereni düşünürsek...

    YanıtlaSil
  3. Değerli Sarkaç,Amerikan Hanımelisi yaprağı,çiçeği ve kırmızı renkli meyveleri ile hoş görünen bir çek.Selamlar.

    Değerli Aşiyanda,Sitemi ziyaret ettiğiniz için teşekkür ederim.Çiçekleri sevmeniz çok güzel.Selamlar.

    YanıtlaSil