2 Nisan 2020

ACI SARMAŞIK ( Tamus )

Acı sarmaşık ( Dioscorea communis ) meyveleri 
                                                     
Botanik adı:  ( Dioscorea communis ya da Tamus communis )
Türkiye'deki tür sayısı: 1 ( iki çeşit )
Familyası:  Dioscoreaceae / Dolanbacgiller.
Diğer Adları: Dolangaç, Dövülmüş avrat otu, Acı tilkişen, Gavur tilkişeni. Acı ot, Sarmaşıkfilizi, Sızı otu, Kara asma, Yandıran, Acıfiliz, Tilki üzümü, Sarmaşık.

Acı sarmaşık  ve kalp şeklindeki yaprakları 
Otsu ve sarmaşık formunda olan bu bitki, özellikle kalp şeklindeki iri ve gösterişli  yaprakları ile dikkat çeker. Yeşilimsi çiçek salkımlarını, boncuk şeklinde önce yeşil olgunlaşınca  kırmızı meyveler takip eder. Çok yıllıktır,  kalın bir kökü vardır, kışın toprak üstü kısmı ölür.  Taze filizleri bazı Akdeniz ülkelerinde ve özellikle yurdumuzun Ege bölgesinde  yenmektedir.  Tohumdan ürer.

Bitkinin çiçekleri küçük ve gösterişsizdir. 

Giresun'dan fındık bahçelerinden tanıdığım bu bitkinin taze filizlerinin yendiğini,  İzmir'e geldiğim zaman ( 1990 ) öğrenmiştim. O zamanlar Doğukaradeniz bölgesinde  yenmiyordu, şimdi yeniyor mu bilmiyorum. Daha çok fındık ocaklarını ( fındık ağacı ) sarardı. İzmir'de bahar gelince pazarlarda demetler halinde 'sarmaşık' diye satıyorlar. Biz  bir kez almıştık, tadı çok acı olduğu için sevmedik. 

Aslında tümü ile zehirli olan bu bitkinin yenmesi risklidir. Hemen belirteyim çiy olarak kesinlikle yenmemesi gerekiyormuş. Bir de pişirirken / kavrulurken karıştırılmaması gerekiyormuş. Karıştırılırsa tadı acı oluyormuş.  Bilmiyorum, belki de biz o zaman  pişirmesini bilmediğimizden tadı çok acı olmuştu.  Burada  halk arasında,  bu bitkinin yılda en az  bir kez yenmesinin sağlık açısından faydalı olduğu şeklinde de bir şehir efsanesi var. 
Ayrıca burada tatlı sarmaşık ya da tilkişen ( Yabani kuşkonmaz / Asparagus acutifolius  )  adı ile satılan bir başka  sarmaşık  türü daha var. O da doğada yabani olarak yetişiyor. Bu iki sarmaşık filizi karıştırılırsa tadı daha az acı oluyormuş.
Acı sarmaşık,  haşlandıktan sonra yumurtalı ve yumurtasız kavrularak yeniyor. Ayrıca diğer ot yemeklerine de katılmaktadır.

Bitkinin genel görünümü. 

Yararlandığım Kaynaklar:  Türkiye'nin Yabani Besin Bitkileri  Ve Ot Yemekleri ( Prof. Dr. Ertan Tuzlacı ), Türkce Bitki Adları Sözlüğü ( Turhan Baytop ),  Vikipedi

Hiç yorum yok:

Yorum Gönderme