SÜMBÜL ÇİÇEĞİ NEDEN GÜZEL KOKAR ?

Sümbül çiçekleri - doğadan  ( Hyacinthus  orientalis )
Gödence / Seferihisar 

Sümbül (hyacinthus ), görünüşü kadar kokusu ile de etkileyici bir çiçektir. Adeta insanı mest eder. Takliti en zor kokulardan biri kabul edilir.  Bu nedenle üzerinden  arılar, kelebekler hiç eksik olmaz.  

Bitkilerin yaydığı kokuların esas nedeni hayatta kalabilmek ve nesillerini devam ettirmek için, tozlayıcılarını ( böcekler ) kendine çekmek içindir. Bitkiler ayrıca,  kendilerine zararar veren canlılardan korumak ve onları uzaklaştırmak içinde koku yayar.  Doğada mutlak iyi veya kötü  koku diye birşey yoktur. Bitkiler evrimleşerek kendilerini tozlayacak böceklere göre koku yayarlar. Bizim için kötü olan bir koku bazı böcekler için çekicidir. Örneğin leş kaktüsü ( stapelia )  ve rafflesia gibi kötü kokulu bitkiler, bu sayede leş sineklerini ve etcil böcekleri kendine çekerler ve  tozlaşırlar.  

Bitkilerin üreme organı olan çiçekler tozlaşma ile döllenir ve  meyve ( tohum ) oluşur. Böylce nesillerini devam ettirirler.  Bunu çoğu zaman  böcekler yapar. Bazen de kuşlar, rüzgarlar, sular hatta insanlar çiçeklerin döllenmesini sağlar. Böcekler çiçeklerin salgıladığı şekerli maddelerle ( nektar )  beslenirken, farkına varmadan  ayaklarına yapışan polenleri başka  çiçeklere taşıyarak  döllenmelerini sağlar.
Kısaca bu iki farklı canlı  türünün  varlığını sürdürebilmeleri, birbirleri sayesinde mümkün olamaktadır. Doğanın korunması bu bakımdan çok önemlidir. Çiçekleri korumadan hayvanları, hayvanları, böcekleri korumadan doğayı koruyamayız. Bu nedenle yaban hayatının korunması sandığımızdan daha büyük önem taşımaktadır. 

Bazı bitkileri her böcek tozlayamaz, bu nedenle koku salarak, gösterişli çiçekler açarak tozlayıcısı olan böceğin  dikkatını çeker.
Sümbül,  keskin ve güzel kokusu ile  tuzlayıcısı olan böcekleri ( bal arısı, kelebek )   etkileyerek önce kendine çeker ve daha sonrada salgıladığı bal özünü emerken, böceklerin  üzerine yapışan polenleri dişi çiçeklere  taşıyarak farkında olmadan  tozlaşmalarını ( döllenme ) sağlamış olur.
Bitki ve hayvanlar arasındaki bu ilişki, doğada hiç bir  şeyin nedensiz olmadığını  gösterir. Bitkilerin türünü devam ettirebilmesi, böceklerin ise beslenip yaşaması için birbirlerine muhtaçtırlar.

Sümbül  çiçeği ( Hyacinthus orientalis ) 

Gelin şimdi de bu güzel kokulu çiçeği biraz daha yakından tanıyalım.
Sümbül, kuşkonmazgiller ( Asparaaceae ) familyasının ( Eski familyası: Zambakgiller /  Liliaceae )  'hyacinthus' cinsine mensup, soğanlı, otsu ve çiçekleri  güzel kokulu  bir bitkidir.  Anavatanı, Anadolu'yu da içine alan Doğu Asya'dır. 16. yüzyılda Avrupa'ya götürülerek ıslah edilmiş ve  buradan süs bitkisi olarak dünyaya dağılmıştır. Çiçeklerinden elde edilen yağ kozmetik ve  parfümeri sanayinde kullanılır. Bir kilogram saf sümbül yağı,  yaklaşık  5 ile 6  ton sümbül çiçeğinden elde edilirr.  

Sümbül çiçeği - kültür  ( Hyacinthus  orientalis )

Cins adını Apollon'un arkadaşı olan Hyacinth'den  almıştır. İki arkadaş güclerini denemek için  disk atarkan,  Apollon yanlışlıkla Hyacinth'in ölümüne neden olur. Arkadaşının ölümüne çok üzülen Apollon, onu sümbül çiçeğine döndürür.  Tür adı doğu demektir.   
Hyacinthus orientalis'e, ülkemizde  bahçe sümbülü ya da Hollanda sümbülü denir.  Çok fazla kültür çeşidi vardır. Piyasada satılanlar kültivarlarıdır.  Yaprakları şerit şeklindedir. Bir sap üzerinde: boru şeklinde, sarı, mor, pembe, beyaz, mavi renklerde, yalınkat ve katmerli çiçekler açarlar ( doğada yetişenler sadece mavi - mor renkli olur ).   En güzel kokan çiçeklerden biri olarak kabul edilir.

Hollanda sümbülü, hem bahçe hemde saksı çiçeği olarak yetiştirilir. Soğanları yaprakları kuruduktan sonra sökülür, serin ve kuru bir yerde saklanır ve kasım ayının sonuna doğru tekrar  dikilir.

Sümbül, humusça zengin, kumlu toprakları ve  yarı gölge yerleri sever. Toprağının nemli tutulması gerekir, ancak saksıda fazla sulama soğanın çürümesine neden olur. Soğanla ve kökten bölünme ile üretilir. Soğanları zehirli olduğundan yenmez. 
Muscari ve hyacinthella   cinsinden olan soğanlı bitkilere ise, genel olarak 'arap sümbülü' ve  'dağ sümbülü'  denir. 

                                                        Sümbül çiçekleri ( Hyacinthus ):   

Bahçe sümbülü - doğal  ( Hyacinthus orientalis )

Hollanda Sümbülleri. Anadolu sümbülünün aşılanması ile
elde edilmiştir. Çok sayıda çeşidi olup daha gösterişlidir.

Sümbül  soğuğu sever.
Kışın ve ilkbaharda çiçek açar.

 Sümbül iki yıllık bir bitkidir, genel olarak soğandan üretilir.

Bahçe sümbülü - kültür  ( Hyacinthus orientalis )

.Kaynaklar; Wikiperia. Türkçe Bitki Adları Sözlüğü ( Turhan Baytop ).