KAZAYAĞI ÇİÇEĞİ ( Carpobrotus )

Buzçiçeği  ( Carpobrotus acinaciformis )
( Seferihisar / İzmir )

Halk arasında kaktüs sanılan kazayağı çiçeği (  carpobrotus ), aslında Aizoaceae ( Buzçiçeğigiller ya da Makasotugiller ) familyasına ait etli yapraklı ( sukulent ) bir bitki cinsidir. Üç köşeli olan  kalın yaprakları kazayağı ve makasa benzediği için  için,  kazayağı veya  makas otu denir. Ancak kazayağı ismi,  maydanozgillerden Oenanthe pimpinelioides ve horozibiğigillerden Chenopodium album ( ak sirken otu )  içinde kullanılır.  Bütün dünyada  toplam 30  türü vardır. Çoğunun Anavatanı Güney Afrika olan bu bitkilerin,  az da olsa bazı türleri Güney Amerika ( Şili )  ve Avustralya kökenlidir.  Ilıman ve subtropikal iklimlerde yetişir. Çok yıllık olan bu bitkiler sürünücü ve yayılıcıdır, bazı ülkelerde istilacı kabul edilmektedir. Yerel biyoçeşitliliği tehdit eder. Yaz mevsiminde papatyaya benzeyen  büyük ve gösterşli  çiçekler açarlar. Yaprakları kalın, yeşil renkli, üç köşeli ve sukulentir. İçinde aloe vera bitkisindeki gibi  şifalı ve antiseptik bir jel bulunur ( Denizanası sokmalarına, güneş yanıklarına ve böcek sokmalarına  iyi gelir ).  Bazı aizoaceae türleri içinde bulunan su kesecikleri  nedeniyle, buz kristalleri gibi  ışığı yansıtırlar,  bu nedenle eski adı kısaca  'mezem' olan Aizoaceae familyasına buzçiçeğigiller de denir.     

Carpobrotus, latince 'yenilebilir meyve' demektir, zira bitkinin ekşi incir veya cadı inciri denilen  meyveleri ve etli  yaprakları yenir.  Güney Afrika'da meyvelerinden reçel yapılır. Olgunlaşan meyvelerinin içindeki jölemsi kısım kabuğu soyulduktan sonra yenir. Tadı, kiviyi andırır. Ülkemizde,  parklarda, deniz kıyılarında, taş bahçelerinde süs bitkisi olarak yetiştirilir. Özellikle kötü görünen yerleri kapaması için dikilir. Ayrıca deniz kıyılarında kumullara karşı, erozyonla mücadelede ve yangın tehlikesi olan yerlerde bariyer olarak kullanılır. Ege ve Akdeniz bolgelerimiz için uygundur.  Tam güneşli yerleri sever, gölge yerlerde iyi gelişemez ve çiçek açmaz. 

Makas otu da denilen kazayağı ( Carpobrotus )  cinsinin, yurdumuzda iki türü yetiştirilmektedir. 

Kazayağı çiçeği  ( Carpobrotus edulus )

Ekşi incir veya cadı inciri. 

Sarı kazayağı çiçeği  ( Carpobrotus edulis )

Kazayağı meyvesi ( Cadı inciri,  Ekşi incir ) 

-  Carpobrotus edulis: Kazayağı çiçeği, Cadı inciri, Makas otu, Buzçiçeği.   

Solarken pembeleşen, büyük,  sarı renkli ve gösterişli çiçekler açar. Bu nedenle, pembe - mor  çiçek açan yakın akrabası olan  Carpob acinaciformis'ten kolayca ayrılır.

- Carpobrotus acinaciformis: Kazayağı, Buzçiçeği, Katırtırnağı, Makas otu    

Pembe- mor renkli çiçekler açar. Bazı otoriteler bu bitkiyi C. edulis'in  varyetesi kabul etsede, birbirlerine çok benzeyen bu bitkiler bilimsel kaynaklarda ayrı türler olarak kabul edilir. Türkiye'de ve dünyada soğuğa karşı en dayanıklı olan bu tür  yetiştirilmektedir. 

Makas çiçeği ( Carpobrotus acinaciformis ) 

Kazayağı çiçekleri  kuraklığa, sıcağa ve tuza  dayanıklıdır, güneşli ve sıcak yerleri severler.  Soğuklara kısmen dayanıklıdır. Toprak bakımından seçiçi değildir, kumlu, taşlı ve drenajı iyi olan  yerleri tercih ederler. Kaba ve ağır olduğu için, saksı da yetiştirmeye pek uygun değildir. Hemen hemen hiç bakım istemez, yazın bir kaç haftada bir sulamak yeter, kışın sulmaya gerek yoktur. Üretilmesi çok kolaydır, çelikle ve tohumla üretilir.

Halk arasında katırtırnağı da denilen Carpobrotus acinaciformis )
 

Not: Diğer buzçiçeği türlerini tanımak için burayı tıklıyabilirsiniz. 

Kaynaklar: Kaktüsler ve Diğer Etli ( Sukulent ) Bitkiler (  Nejat Ebcioğlu ). Wikipedia, Evrim Ağacı  
 

YER MİNESİ ( Verbena x hybrida )

Yer minesi ( Verbena x hybrida  )

Yer minesi ya da verbena, mineçiçeğigiller ( verbenaceae ) familyasından, 2022 türü olan bir bitki cinsinin ortak adıdır. Tek ya da  çok yıllık olan bu bitkiler otsu veya  yarı odunsudur. Bazı türleri, melezleri ve çeşitleri  süs bitkisi olarak yetiştirilmektedir. Bazı türleri eskiden beri  ilaç olarak kullanıldığından, latince 'sağlıklı olmak' anlamına gelen 'verbena' denir.  

Mine çiçeği ( Verbena officinalis )

Verbena officinalis ( Mine çiçeği ) ve Verbena  supina ( Güvercin otu ) yurdumuzda doğal olarak yetişir ve  eskiden beri çiçek ve yapraklar  bazı hastalıklaın tedavisinde kullanılmaktadır. Dikine büyür, küçük, pembemsi çiçeklidirler. 

Süs bitkisi olarak yetiştirilen verbena x hybrida ya da verbena hortensis ise doğal bir türdür değildir. Bazı verbena türlerinden ( Verbena speciosa )  melezleme yolu ile elde edilmişlerdir.  Hemen hemen her  renkte ( kırmızı, pembe, beyaz, sarı, mavi, turuncu, ebruli..vs. ) çiçek açan çok fazla çeşidi vardır. Yaprakları değişkendir.  Daha çok bahçelerde yer örtücü olarak kullanıldığı için 'yer minesi' denir.  Bir sap üzerinde, şemsiye şeklinde ve  toplu olarak çiçek açar.  

Mor mine çiçeği / Yalancı mine çiçeği
( Verbena tenuisecta )

Yalancı yer minesi / Yosun mine çiçeği  ( Verbena tenuisecta / V. aristigena / Glandularia aristigera ):   Bahçe mine çiçeği ile akraba bir bitkidir. Anavatanı Güney Amerika'dır. Yer örtücü olarak yetiştirilir. Yaprakları eğrelti otuna benzer, mor renkli çiçek açar. Çok yıllıktır. 

Süs bitkisi olarak yetiştirilen diğer önemli verbena  türleri ise  şunlardır:  Pürüzlü mine ( Verbena rigida ), İtalyan minesi ( Verbena tenera ), Mor mine ( Verbena speciosa ). Peru minesi ( Verbena  peruviana ) 

Yer minesi ( verbena ), yayılıcı, otsu ve çok yıllık bir bitkidir, ancak çoğu zaman mevsim çiçeği olarak yetiştirilir. Sıcağa ve kuraklığa dayanıklıdır.   Kaya bahçelerinde, bordürlerde daha çok kullanılır. Balkonlarda, asma saksılarda  da yetişir. 

Yer minesi güneşli yerleri ve nemli, geçirgen, organik madde bakımından zengin, verimli  toprakları sever. Soğuğa karşı kısmen dayanıklıdır. Yapraklarına su dokundurmadan, gece sulanmalıdır  Kuruyan çiçekleri  ve uzayan dalları kesilirse daha bol çiçek açar. Tohumla, çelikle ve ve kökten ayırma ile üretilir. 

Yer minesi ( verbena ),  özetle herkesin saksı ve bahçede yetiştirebileceği fazla bakım istemeyen buna karşı yaz boyu  bol çiçek açan güzel bir bitkidir. 


Not: Ağaç minesi ( lantana camara ), mineçiçeğigiller familyasından çalı formlu bir başka süs bitkisidir. 

Yer minesi ( verbena ) çiçekleri. İyi seyirler. 

Mor mine çiçeği ( Verbena aristigera ya da Verbena tenuisecta )  

Mor yer minesi ( Verbena tenuisecta ).

Mor yer minesi çiçeği / Yalancı mine çiçeği 
( Verbena tenuisecta  ).

Moryer minesi çiçeği   ( Verbena speciosa ).

Yer minesi ( Verbena x hybrida )

Yer minesi  ( Verbena x hybrida ya da V. peruviana  )

İki renkli  yer minesi çiçeği

Yer minesi ( Verbena peruviana  )

Beyaz renkli yer minesi  çiçeği

Pembe renkli yer minesi

Turuncu  renkli  yer minesi çiçeği

İki renkli bir  yer minesi çiçeği 
 ( Verbena x hybrida )

Değişik renkli bir başka  yer minesi çiçeği.
 

Pembe çiçekli yer minesi çiçeği (  Verbena x hybrida )

Mor renkli yer minesi çiçeği

Değişik renkli yer minesi çiçekleri

'Geleceğin  bütün çiçekleri bugünün tohumları altındadır.' Çin atasözü 

( Not: Bu yayın son olarak  27. 03. 2024 tarihinde güncellenmiştir. )

BUZ ÇİÇEKLERİ (Öğle Çiçeği)

Bir adı da öğle çiçeği olan buz çiçekleri 

Makasotugiller (  Aizoaceae )  familyanın bir adı da  buzçiçeğillerdir. Eskiden, Mesembryanthemum / Mesembryanthemaceae  familyasını oluşturan bu bitkilere, kısaca 'mezem' denir. 

Aizoaceae  familyası, en az 120 cins ve 1800 türden oluşmaktadır. Bunlardan bazıları, bütün dünyada   süs bitkisi olarak yetiştirilmektedir. Bu bitkilerden bazıları farklı cinslerden  olmalarına rağmen birbirlerine  çok fazla  benzemektedir.  Bu nedenle çoğu kere, yaprak ve gövde yapılarına bakılarak  uzman tarafından birbirlerinden ayırt edilebilir. Bazı türlerin  yapraklar güneşte, üzerinde buz kristalleri varmış gibi parıldar. Bu nedenden Aizoaceae türlerine genel olarak 'buz çiçeği' denmiştir.  

Buz çiçeği türlerinin büyük çoğunluğunun anavatanı Güney Afrika'dır, azda olsa Avustralya ve Güney Amerika kökenli olanlarda vardır. Tropikal ve ılıman iklimlerde yetişirler. 

Buz çiçekleri, deniz kıyılarında ( tuzlu topraklarda )  ve başka bitkilerin yetişmediği yerlerde, daha çok yer örtücü olarak yetiştirilir.  Hızlı büyüyüp yayıldıkları için, saksı çiçeği olarak yetiştirmeye pek uygun değildirler. Bazı türleri asma saksılar için uygundur.  

Buz çiçekleri  sukkulent bitkilerdir, ihtiyaçları olan suyu  gövde ve yapraklarında depo ederler, kuraklığa, sıcağa son derece  dayanıklıdırlar.   Bu çiçeklerin  bir özelliği de, geçe ve kapalı havalarda çiçeklerini kaparlar. Çoğu öğlen vakti çiçeklerini  açar, bu nedenle 'öğle çiçeği' de denir. Yer örtücü olmalarına rağmen üzerine basılmaz, çoğu kırılgandır.

Buz çiçekleri sıcak iklimleri ve güneşli yerleri severler, kuraklığa son derece  dayanıklıdırlar.  Fazla suyu ve  gölge yerleri sevmezler. Toprak bakımından seçici değildir, geçirimli,  taşlı,  kumlu toprakları ve deniz kıyılarını sever.  Dona karşı hassastır, tuzlu topraklarda da yetişir. Hızlı büyür ve yayılıcıdır. 
Buz çiçekleri fazla bakım istemez, çelikle ve tohumdan  üretilir.

Gelin şimdi de;  yurdumuzda  en çok tanınan ve yetiştirilen  bazı  buz çiçeği  türlerini daha  yakından tanıyalım.

- APTENYA / BUZ ÇİÇEĞİ, BODRUM MELİKESİ   :
( Botanik adı: Aptenia cordifolia, Mesembryanthemum cordifolium )
Aptenya ( aptenia ), yazın kırmızı - pembe renkli,  yıldız şeklinde küçük çiçekler açan sürünücü ve sarkıcı bir bit bitkidir. Buz çiçeği denince ilk o aklagelir. Kalp şeklindeki yaprakları etli ve parlaktır, güneşte parıldar. Çok hızlı  büyür.

Buz çiçeği,  Aptenya, Bodrum melekesi 
 ( Aptenia cordifolia  )

Buz çiçeği / Aptenya  ( Aptenia cordifolia )

Buz çiçekleri adını güneşte parıldayan yapraklarından almıştır.

Alaca yapraklı aptenya ( Aptenia cordifolia  )

- KLERETUM / MEZEM / IŞILDAYAN MÜCEVHER / BUZ ÇİÇEĞİ / LİVİNGSTONE PAPAYTA
( Botanik adı:  Cleretum bellidiforme ( Eski adları :  Dorotheanthus bellidiformis / Mesembryanthemum criniflorum bellidiformis )
Kleretum ( cleretum ) cinsinin 13 türü vardır. Bunlardan en tanınmışı  Livingstone papatyası ( Cleretum bellidiforme ) dır. Tek yıllık ve yer örtücü  bir bitkidir.  Anavatanı Güney Afrika'dır.  Papatya şeklindeki çiçekleri  iki renkli olup yanar dönerdir.  Sarı, pembe, beyaz, kırmızı, mor ve turuncu renklerdedir. 
Yeşil ve etli yapraklarının üzerinde parlak noktalar bulunur.  Güneşte parlar, bu nedenle  'ışıldayan mücevher' denir. İngilizce adı ise 'Livingtone papatya' dır.

Işıldıyan mücevher ya da Livingstone papatya  ( Cleretum bellidiforme ya da
Dorotheanthus bellidiformi ) Fotoğraf alıntıdır. 

- ACEM HALISI  / DROSANTEMUM
( Botanik adı: Drosanthemum hispidum ya da Meembryanthemum hispidum )
Drosantemum hispidum, fosforlu gibi pembe renkli çiçekleri olan çok yıllık bir bitkidir. Yaprakları ince ve uzundur.  Soğuğa kısmen dayanıklıdırlar. Akdeniz ikliminin görüldüğü yerlerde iyi bir yer örtücüdür. Kol atarak yayılır ve  başka bitkilerin  yetişmesine izin vermez.

Acem halısı olarak adlandırılan  çiçeklerinin hepsi  drosanthemum  cinsinden  değildir.

Acem halısı ( Drosanthemum hispidum )

Acem halısı ( Drosanthemum hispidum )

Acem halısı  ( Drosanthemum hispidum )

Drosanthemum hispidum ( yaprakları ) 

- PEMBE ACEM HALISI /  BUZ ÇİÇEĞİ

( Botanik adı: Delosperma  cooperi )

Çiçeklenme süresi oldukca uzun süren, soğuğa ( - 20. - 30 derece  ) ve kuraklığa son derece   dayanıklı, pembe çiçekli  bir buz çiçeği türüdür. Anavatanı Güney Afrika'dır. Çubuk şeklindeki yeşil renkli  yaprakları,  bazı  buz çiçeği türlerinde  olduğu gibi güneş ışığını kırar ve yansıtır. Üzerinde buz kristali varmıış izlenimi verir. Papatya şeklinde, pembe renkli  ve tonlarında ( melezleri ), uzun ömürlü  çiçekler açar.  Tohumları diğer buz çiçeği  türlerden farklı olarak koruyucusuzdur, yağmurda açılır.  Toprak üzerinde kök salarak  yayılır, iyi bir yer örtücüdür, ancak üzerine basılmaz. Asma saksılarda da yetiştirilir. Güneşli, kuru ve geçirimli toprakları sever, toprağı kurudukca sulanır. Tohumla ve çelikle üretilir.

Pembe acem halısı / Buz çiçeği
( Delosperma cooperi )

Delosperma cooperi
( çiçek, meyve ve yaprak )

- LAMPRANTUS / ŞEBNEM ÇİÇEĞİ / DAMAT MENDİLİ / DAMAT BOHÇASI
( Botanik adı: Lampranthus roseus / Mesembryanthemum roseus. )
Lampranthus, latince 'parlayan  çiçekler' demektir. Çok fazla türü bulunmaktadır. Papatya şeklinde pembe, mor, sarı, kırmızı, turuncu renkli  çiçekleri çok gösterişli olup göz kamaştırır.  Yaprakları ince ve uzundur, dikine büyür. Yılda bir kez, ilkbaharda, çok yoğun  çiçek açar. Ayrı cinsten olmalarına karşı,  'delosperma' ya   çok benzer. En tanınmış türü halk arasında damat mendili ya da damat bohçası da denilen  'Lampranthus roseus' tur.

Damat mendili ya da damat bohçası
( Lampranthus roseus ) 

Lampranthus roseus / Mesembryanthemum roseus 

Lampranthus roseus- yaprak ve gövdesi.

- MALEPHORA / MALEFORA / BAKIRLI MESEMB

Malefora ( Malephora crocea ) 

( Botanik adı: Malephora crocea / Mesembryanthemum malephora )
Malephora  crocea , Makasotugiller ( Aizoaceae ) familyasından, çok yıllık, sukulent  bir bitkidir. Yer örtücü olarak kullanılır.  Saksı ve iç mekanlar için pek uygun değildir.  Üçgen şeklinde, soluk mavi renkli   yaprakları vardır,  yıl boyu, papatya şeklinde, parlak turuncu, kırmızı ve sarı tonlarda  çiçek açar.  Anavatanı Güney Afrika'dır. Avustralya, Kaliforniya, Meksika gibi bazı ülkelerde doğallaşmıştır. Akdeniz ıklimi görülen ülkelerde,  bahçelerde süs bitkisi olarak  yetiştirilmektedir.  Soğuğa ve kuraklığa  dayanıklıdır,  ancak dondan korumak gerekir.   Kök atarak etrafına yayılır. Güneşli yerleri ve kuru toprakları  sever,  suyu fazla  sevmez.  Arıları kendine çeker. Fazla bakım istemez, güneşli yerleri ve geçirimli kumlu toprakları sever. Tohumla ve çelikle üretilir.

Malephora / Malefora ( Malephora  crocea ) 

Malephora / Malefora ( Malephora  crocea ) 

Malephora / Malefora ( Malephora  crocea )

Malephora / Malefora ( Malephora  crocea ) 
Tohum kapsülü ve yaprakları

- TURŞU  ÇİÇEĞİ 

Turşu çiçeği ( Delosperma echinatum )

Botanik adı: ( Delosperma echinatum ): 

Güney Afrika kökenli sukulent bir bitkidir. Yapraklarının üzerinde  küçük beyaz ve yumuşak tüyler vardır. Yaprakları tombuldur,  minyatür salatalıklara veya turşuya benzer.  Bahar ve yaz aylarında narin, sarı renkli çiçek açar. Askılı saksılar için idealdir. Bol güneşli ve aydınlık yerleri sever, dona karşı hasastır. Gövde veya dal çeliği ile üretilir.

Turşu Çiçeği ( Delosperma echinatum ) 

- RUSKİYA, YILDIZ HALI 

Ruskiya, Yıldız halı ( Ruschia strubeniae ) 

 Botanik adı: Ruschia strubeniae  veya Ruschia maxima

Çok yıllık, çalı formlu, sukulent bir bitkidir. Papatya şeklinde pembe renkli çiçekler açar. Bitki genel olarak cins adı ile ile bilinir. Yetiştirme şartları diğer buz çiçeği türleri gibidir.

Ruskiya ( Ruschia strubeniae ) 

- YAŞAYAN TAŞ, BÖLÜNMÜŞ KAYA 

Yaşayan taş, yarık kaya  ( Pleiospilos nelii 

Botanik Adı: Pleiospilos nelii

Güney Afrika kökenlidir. Bitki otcul hayvanlardan korunmak için taş şeklini almıştır. Yeşil renkli  taşa benzeyen etli ( sukulent )  yaprakları vardır. Ortasından, turuncu renkli, papatyaya benzeyen çiçek açar. Güneşli yerleri ve geçirimli toprakları sever, toprağı kurudukca sulanmalıdır. Dondan korunmalıdır.  

ÖNEMLİ NOT: Değerli bitki severler, daha önce bu sayfada  yer alan KAZAYAĞI (Carpobrotus )   türlerini güncellenerek yeni bir sayfaya taşıdım.  Burayı tıklıyarak,  bu cinsten olan  buzçiçeği türlerini  tanıyabilirsiniz.   

Kaynaklar: Kaktüsler ve Diğer Etli ( sukulent ) Bitkiler ( Nejat Ebcioğlu ). Wikipedia