Cittaslow Botanik Park: Ekim 2019

26 Ekim 2019

YILDIZPATI ( Aster )

Aster ya da yıldızpatı çiçeği
( Aster amellus )

Aster, papatyagiller ( Asteraceae ) familyasından, tek veya çok yıllık, rizomlu ve otsu bir bitki cinsidir. Daha önce 600 olan türü, bazı türlerin başka cins sayılması ile 184 düşmüştür. Ancak, bunlara yine de halk arasında aster denir. Ilıman iklimlerde yetişir.

Cins adı, çiçeklerinin şeklinden dolayı Yunancada yıldız anlamına gelen 'aster' sözcüğünden türemiştir. Bazı türleri, çiçekleri güzel olduğu için bütün dünyada süs bitkisi olarak yetiştirilmektedir. Ayrıca çok fazla kültür çeşidi üretilmiştir. Aster çiçekleri, tek yıllık ve çok yıllık olarak iki gruba ayrılır. Bunlardan tek yıllık olanlara Çin asteri / saraypatı ( Callistephus chinensis , eski adı Aster chinensis ) denir. Burayı tıklıyarak bu çiçeği tanıyabilirsiniz. Çok yıllık olanlara ise, Michaelmas papatya denir.

Çok Yıllık Aster Çiçekleri ( Michaelmas papatya ):

Yıldızpatı, İtalyan aster ( Aster amellus )

- Yıldızpatı, yıldız çiçeği ( Aster amellus ): Aster cinsinin örnek türüdür. Anavatanı Avrupa ve Kafkaslardır. Yetiştirilmesi çok kolay, çok yıllık, rizomlu ve otsu bir bitkidir. Kümeler halinde dikine olarak büyür ( 40 - 60 cm kadar ). Yaprakları basit, ince uzun ve kenarları hafif dişlidir, Süs bitkisi olarak yetiştirilen çok fazla kültivarı vardır. Yurdumuzda doğal olarak yetişir, üç alt türü vardır.

Papatya şeklinde olan çiçekleri mavi, pembe ve beyaz renklerde olabilir, orta kısmı altın rengindedir. Çiçekler, sürgünlerin ucunda yalancı şemsiye şeklinde kurullar halinde bulunur ve katmersizdir. Daha çok sonbaharda çiçek açar, bu nedenle 'güz asteri' de denir. Avrupa'da ise bu çiçeğe 'İtalyan asteri' ya da 'Michaelmas papatya' denmektedir ( Hıristiyan bayramı olan Michaelmas yortusunda çiçek açtığı için ).

Güneşli, yarı gölge yerleri ve geçirimli, verimli, nemli toprakları sever. Soğuğa oldukca dayanıklıdır. Daha çok bahçe çiçeği olarak yetiştirilir, kesme çiçek olarak da kullanılır. Çiçek açtıktan sonra, ya da ilkbaharda toprak üstünden kesilir. Tohumla, kökten ayırma ile ve çelikle çoğaltılır.

New - York Aster
( Symphyotrichum novi - belgi / Aster novi - belgii )

- New York aster, Yeni Belçika yıldız patı ( Aster novi - belgii, yeni adı Symphyotrichum novi - belgii ): En büyük michaelmas papatya grubudur. Çok fazla çeşidi vardır. Anavatanı Amerika'dır. Piyasada satılan aster çiçeklerinin çoğu bu türün çeşitleridir. 29 Eylül civarında, yani Aziz Michael Günü'nde çiçek açarlar. Çalı formunda gelişen çok yıllık bir bitkidir. Sarı merkezli mavi, mor, pembe ve beyaz renklerde yoğun çiçek açar.

Ayrıca aşağıdaki aster türleri de süs bitkisi olarak yetiştirilmektedir.
- Aster alpinus: Alpine aster, Yaylapatı. Anavatanı Alp Dağlarıdır, yurdumuzda da yetişmektedir
- Symphyotrichum lateriflorum ( Aster lateriflorus ): Alaca aster.
- Aster thomsonii: Cüce aster. Namus.
- Aster x frikartii: Melez bir türdür.
- Aster sedifolius ( Galatella sadifolia )
- Symphyotrichum novae - angliae ( New England aster ): Kıllı Michaelmas aster.
- Aster diplostephioides: Asya menşelidir.
- Aster dumosus ( Symphyotrichum dumosum ): Gür aster.
- Aster ericoides ( Symphyotrichum ericoides ): Beyaz fular aster.
- Aster spectabilis ( Eurybia spectabilis ): Gösterişli aster.
- Kalimeris, Japon asteri ( Kalimeris incisa ): Asya menşelidir.

Aster yetiştirilmesi en kolay çiçeklerden birisidir, fazla bakım istemezler. Bu nedenle, özellikle bahçıvanların en çok sevdikleri çiçekler arasında yer almaktadır. Kelebekler için önemli bir nektar kaynağıdır. Bahçenizde daha fazla kelebek görmek istiyorsanız, bol bol aster çiçeği dikebilirsiniz.

Aster, güneşli yerleri sever, toprak bakımından fazla seçici olmamakla beraber drenaji iyi, nemli ve humuslu toprakları sever. Türüne göre değişmekle beraber, soğuğa dayanıklıdırlar. Yazın düzenli olarak sulamak gerekir. Çiçeklenmeden sonra gövdesi kesilir. Yayılıcı bir bitkidir. Tohumla, çelikle ve kökten ayırma ile üretilir.

Aster çiçeği sabır, sadakat ve zerafeti simgeler. Yunan Mitolojisi'nde de adı geçer, Gök tanrıcası Astraea'nın, üzüntüsünden yer yüzüne dökülen gözyaşlarının yıldız şeklindeki bu çiçeğe dönüştüğüne inanılır.

Yurdumuzda doğal olarak yetişen bazı aster türleri:

Aster alpinus, Yaylapatı ( Aster alpinus )
( Ilgaz Dağı / Kastamonu )

Yaylapatı ( Aster alpinus ): Alp papatyası, mor papatya da denir. 35 cm kadar boylanan, mavi çiçiçekli, çok yıllık bir bitkidir. Orman sınırının üzerinde yetişir.