DUT AĞACI ( Morus )

Siyah meyveli beyaz dut / varyetesi  ( Morus alba ) 
( Bahçeköy / Seferihisar )

Dut ( morus ), eski çağlardan beri meyvesi ve yaprağı (  ipekböcekciliği ) için yetiştirilen, kışın yapraklarını döken  değerli bir ağaç cinsidir. Moraceae ( Dutgiller ) familyasına adını bu cinsten almaktadır. Dünyda 18 türü vardır.  Kerestesi  değerlidir, müzik aletleri yapımında kullanılır. Farklı iklim ve toprak koşullarına adaptasyonu yüksektir. Zeytin ağacı gibi uzun ömürlüdür. Çoğu türünün anavatanı Çin'dir.

Dut ( morus ), kendi kendini tozlar ( döller ), bir evciklidir,  çiçeklerin  taç yaprakları yoktur, meyve üzümsü, sulu ve bileşiktir. Bazı dut  çeşitleri sık ve büyük yapraklı olduğu için, park ve yol kenarlarına  gölge ağacı olarak dikilir.

Beyaz dut ( Morus alba ) 

- Beyaz dut ( Morus alba ): Yurdumuzda en çok beyaz dut / ak dut  çeşitleri yetiştirilmektedir. Anavatanı Çin'dir. Yurdumuzda doğallaşmıştır. İpek böceği  beyaz dut yaprağı ile beslenmektedir. Bunu ilk defa Çinliler keşfetmişler ve yurt dışına çıkarılmasını yasakladıklarından, ipek uzun yıllar bütün dünyaya Çin'den taşınmıştır ( İpek Yolu ile ). Beyaz dut meyveleri çeşidine gör beyaz,  pembe ve siyah renkli olur ve  tatlıdır. Kurutulur, pekmez ve pestil yapımında kullanılır. 

Bazı beyaz dut varyeteleri ( çeşitleri )  olgunlaştığında pembe, mor ve hatta tamamen siyah renkli olamaktadır.  Bu durum, rengin her zaman doğru bir ayırt ediciolmadığını gösterir. Yapraklara, meyve sapına ve ağacın yapısına bakmak gerekir. 

- Siyah beyaz dut varyetesinin  yaprağının yüzeyi pürüzsüz, düz ve parlaktır.  Gerçek siyah dut yaprağının üst yüzeyi zımpara kağıdı gibi sert ve pürüzlüdür, alt yüzeyi ise belirgin şekilde tüylü ve kadifemsidir. 

- Beyaz dut varyeteleri, koyu renkli olsa bile, meyve  sapları uzun ve incedir, daldan kolay kopar. Halbuki kara dut meyve sapı yok denecek kadar kısa ve kalındır ve daldan zor kopar. 

- Beyaz dutların asit oranı az olup tatlıdır. Kara dut, asit oranı yüksektir, ekşi ve mayhoş bir tadı vardır, aroması çok yoğundur.  

- Ayrıca beyaz dut tomurcukları yası ve küçüktür. Kara dut, tomurcukları oldukca iri ve tombuldur. 

Kara dut, Ekşi karadut, Urmu dutu (  Morus nigra )*

- Karadut / ekşi kara dut  ( Morus nigra ): Adından da  anlaşılacağı gibi tam olgunlaşınca siyah renkli olur.  Anavatanı İran'dır. Uzun ömürlü bir ağaçtır ve  yavaş büyür. Meyveleri çok lezzetli olup, hafif mayhoştur.  Reçel, jöle, dondurma, pekmez ve şerbet yapımında kullanılır. Ağız yaralarına iyi gelir. Hasadı zordur. Siyah renkli diğer dut türlerinden ayırmak için, halk arasında  'ekşi kara dut' da denir. 

Mor ya da kırmızı dut ( Morus rubra ) 
Bahçeköy / Seferihisar 

- Mor ya da kırmızı dut ( Morus rubra ): Anavatanı Amerika'dır. Bu nedenle Amerikan dutu da denir.   Meyveleri tatlı,  mor / kırmızı ve siyah renkli olur. Daha çok süs bitkisi olarak yetiştirilir.  

- Sarkık dut ( morus alba-Pendula ):  Çok dekoratiftir, park ve bahçelerde  süs bitkisi olarak yetiştirilir.   

Mor dut / kırmızı dut ( Morus rubra ).

- Parmak dut / Avustralya Kara dutu ( Morus laevigata ): Son yıllarda yurdumuzda yetiştirilmeye başlıyan yediveren bir dut türüdür. Avustralya Kara dudu daha çok seralarda ve saksılarda   yetiştirilmektedir.  Meyveleri uzun, kırmızı - siyah  olan bu dut, meyve verdikten sonra budanırsa  yeniden dut verebilmektedir. Çoğu zaman dikildiği yıl meyve verir.  

Kırmızı ya da mor dut ( Morus rubra )

Kırmızı yada mor dut ( Morus rubra ).

Dut, ilk yaz meyvelerinden biridir. Tamamen organik olarak yetişmektedir. (Hastalanmadığından tarım ilacı kullanılmaz ).
Dut aynı zamanda şifalı bir meyvedir, özellikle ekşi karadut, kalp,şeker ve kansere karşı  iyi geldiği bilinmektedir. Pekmezi, şurubu, reçeli, pestili yapılan dutun yapraklarından da sarma olur. Ayrıca beyaz dut kurutularak çerez olarak yenir.

Dut, ılıman ve suptropikal iklimlerde yetişir.  Soğuğa karşı dayanıklı bir ağaçtır, derin, nemli toprakları ve güneşli yerleri sever, suyunu kendi bulur. Dut, göz aşısı ve daldırma yöntemi ile çoğaltılır

Beyaz  kara dut / varyete  ( Morus alba  )

Dut, üzümsü ve  bileşik bir meyvedir.

Siya meyveli beyaz dut
Olgunlaşmaya başlıyan meyveleri 

Beyaz dut ( Morus alba ). 

Konu dut olunca olunca, yazımı hemşehrim ( Giresun ) Bedri Rahmi Eyüpoğlu'nun ünlü 'KARADUT ' şiirinden  bir kıta ile bitirmek istedim. 

Karadutum, çatal karam, çingenem.
Nar tanem, nur tanem, bir tanem
Ağaç isem dalımsın salkım saçak
Petek isen balımsın a gülüm
Günahımsın,vebalimsin.
             Bedri Rahmi Eyüpoğlu
Kaynaklar. Türkiye'nin Bütün Ağaçları ve Çalıları ( Prof. Dr. Ünal Akkemik. Türkiye'nin Ağaçları ve Çalıları ( Necati Güvenç Mamıkoğlu ). Ağaçlar ve Çalılar - 1 ( Prof. Dr. Ersin Yücel ). Wikipedia 

*Karadut 'URMU DUTU' için tıkla :http://kadirbekci53.blogspot.com.tr/2011/07/urmu-dut-zaman.html