 |
| Nergis zambağı / Şövalye yıldızı ( Hippeastrum x johnsonii ) |
Nergisgiller ( Amaryllidaceae ) familyasının 'hippeastrum' ve 'amaryllis' cinsini oluşturan soğanlı ve otsu bitki türlerine genel olarak nergis zambağı veya amaryllis denir. Aslında bu bitkiler zambak (Lilium) türü değildir, sadece yaprakları zambağa benzer. Yukarıda belirtiğim gibi Nergisgiller ( Amaryllidaceae ) familyasının Amaryllis ve Hippeastrum cinslerin mensupturlar. Ancak, genel olarak yanlış bir şekilde Amarillis denir. Bunun nedeni, 1700 yılında ünlü doğa bilimci Carl Linnaeus, Afrika ve Amerika kökenli olan bu bitkileri ayni cinsten sanarak Amaryllis adını vermiştir. Günümüzde ise, amaryllis, sadece Güney Afrika kökenli olan cinsine denmektedir. Amerika kökenli olana ise Hippeastrum cinsi denmiştir. Ancak, ticari olarak ve halk arasında hala iki cinsten olan bitkilere de amarillis denmektedir.
Hippeastrum cinsinin 90 kadar doğal ve bunlardan elde edilmiş 600 den fazla melez ve kültür çeşidi vardır. Ana vatanı Güney Amerika kıtasıdır ( Venezuela, Bolivya, Peru ve Brezilya ). Hippeastrum eski Yunanca 'şövalye yıldızı' demektir. Yurdumuzda yetiştirilen Hippeastrum türlerinin çoğu; Hippeastrum reginae ile Hippeastrum vittatum türlerinden elde edilmiş olan ve melez bir bitki olan Hippeastrum x johnsonii türüdür. Tür adı, bitkiyi melezliyen İngiliz Arthur Johnson'a aittir. İlkbahar başında yapraklarla eş zamanlı olarak kırmızı, beyaz, turuncu gibi çok çeşitli renklerde gösterişli çiçekler açarlar. Çiçek saplarının içi boştur.
Hippeastrum, tropikal ve subtropikal iklimlerde yetişir.
 |
| Güzel hatun çiçeği ( Amaryllis belladonna ) |
 |
| Bir adı da çıplak hanım zambağı olan Amaryllis belladonna |
Amaryllis cinsini oluşturan nergis zambağı türleri ise, Güney Afrika menşeilidir. İki türü vardır, yaz sonu ve sonbaharda çiçek açar. Bu cinsin en tanınmış türü, çiçekleri huni şeklinde ve pembe renkli olan Güzel hatun ( Amaryllis belladonna ) çiçeğidir. Çiçek sapları topraktan cıplak ( yapraksız ) olarak çıkar, bu nedenle adına 'çıplak hanım zambağı' da denir. Çiçek saplarının içi doludur. Çiçekleri solup sapı kuruduktan sonra, yeşil renki yaprak açar. Zehirli bir bitkidir.
 |
| Nergis zambağı / Şövalye yıldızı ( Hippeastrum x johnsonii ) |
Hippeastrum ve Amaryllis ( amarillis diye telefuz edilir ), lale gibi Hollanda da ıslah edilmiş ve dünyaya tanıtılmıştır. Daha çok saksı çiçeği olarak yetiştirilir, ılıman iklim görülen yerlerde ise park ve bahçelere dikilmektedir. Ege ve Akdeniz bölgelerimizde bahçede yetiştirilir.
Hippeastrum, yılda bir kez ilkbahar veya yazın çiçek açar. Her soğandan büyüklüğüne göre 2 - 4 çiçek sapı çıkar, huni şeklindeki çiçekler şemsiye şeklindeki bu yapı oluşurur. Çiçekler kırmızı, beyaz, pembe, turuncu renklerde ve son derece gösterişlidir. Ebruli, katmerli ve kokulu çiçek açan çeşitleri de yetiştirilmiştir. Uzun ömürlüdür, bu nedenle kesme çiçek olarak da değerlendirilir. Yaprakları yeşil renkli, etli ve şerit şeklindedir. Soğanları soğuğa dayanıklıdır. Bitkinin bütün kısımları zehirlidir.
Nergis zambağı fazla bakım istemez, yetiştirilmesi kolaydır. Gübreli, iyi drene edilmiş toprakları ve güneşli ya da yarı gölge yerleri sever. Dikilen soğanların üçte birinin toprak dışında olması ve bu kısmının ıslak tutulmaması gerekir. Saksıda yetişenler, çiçek açtıktan sonra gölge yerlere alınarak yapraklarının kuruması sağlanır.
Nergis zambağı, soğanla üretilir, tohumdan üretilenler 3-4 yıl sonra çiçek açar. Bu nedenle tohumdan üretime, yeni türler elde etmek ( melez ) ya da fazla üretim yapmak için baş vurulur. Soğan temin ederken iri olmasına dikkat etmek gerekir.
 |
| Nergis zambağı ( Hippeastrum sp ) |
 |
| Nergis zambağı / Şövalye yıldızı ( Hippeastrum x johnsonii ) |
) |
| Halk arasında çoban çiçeği de denilen Hippeastrum x johnsonii, büyük soğanlı bir bitkidir. |
 |
| Şövalye yıldızı ( Hippeastrum x johnsonii ) |
 |
| Nergis zambağı, Süvariyıldızı (Hippeastrum vittatum ) |
Yararlandığım kaynaklar: Wikipedia
