Dut ( morus ), kendi kendini tozlar ( döller ), bir evciklidir, çiçeklerin taç yaprakları yoktur, meyve üzümsü, sulu ve bileşiktir. Bazı dut çeşitleri sık ve büyük yapraklı olduğu için, park ve yol kenarlarına gölge ağacı olarak dikilir.
 |
| Beyaz dut ( Morus alba ) |
- Beyaz dut ( Morus alba ): Yurdumuzda en çok beyaz dut / ak dut çeşitleri yetiştirilmektedir. Anavatanı Çin'dir. Yurdumuzda doğallaşmıştır. İpek böceği beyaz dut yaprağı ile beslenmektedir. Bunu ilk defa Çinliler keşfetmişler ve yurt dışına çıkarılmasını yasakladıklarından, ipek uzun yıllar bütün dünyaya Çin'den taşınmıştır ( İpek Yolu ile ). Beyaz dut meyveleri çeşidine gör beyaz, pembe ve siyah renkli olur ve tatlıdır. Kurutulur, pekmez ve pestil yapımında kullanılır.
Bazı beyaz dut varyeteleri ( çeşitleri ) olgunlaştığında pembe, mor ve hatta tamamen siyah renkli olamaktadır. Bu durum, rengin her zaman doğru bir ayırt ediciolmadığını gösterir. Yapraklara, meyve sapına ve ağacın yapısına bakmak gerekir.
- Siyah beyaz dut varyetesinin yaprağının yüzeyi pürüzsüz, düz ve parlaktır. Gerçek siyah dut yaprağının üst yüzeyi zımpara kağıdı gibi sert ve pürüzlüdür, alt yüzeyi ise belirgin şekilde tüylü ve kadifemsidir.
- Beyaz dut varyeteleri, koyu renkli olsa bile, meyve sapları uzun ve incedir, daldan kolay kopar. Halbuki kara dut meyve sapı yok denecek kadar kısa ve kalındır ve daldan zor kopar.
- Beyaz dutların asit oranı az olup tatlıdır. Kara dut, asit oranı yüksektir, ekşi ve mayhoş bir tadı vardır, aroması çok yoğundur.
- Ayrıca beyaz dut tomurcukları yası ve küçüktür. Kara dut, tomurcukları oldukca iri ve tombuldur.
- Karadut / ekşi kara dut ( Morus nigra ): Adından da anlaşılacağı gibi tam olgunlaşınca siyah renkli olur. Anavatanı İran'dır. Uzun ömürlü bir ağaçtır ve yavaş büyür. Meyveleri çok lezzetli olup, hafif mayhoştur. Reçel, jöle, dondurma, pekmez ve şerbet yapımında kullanılır. Ağız yaralarına iyi gelir. Hasadı zordur. Siyah renkli diğer dut türlerinden ayırmak için, halk arasında 'ekşi kara dut' da denir.
 |
Mor ya da kırmızı dut ( Morus rubra )
Bahçeköy / Seferihisar |
- Mor ya da kırmızı dut ( Morus rubra ): Anavatanı Amerika'dır. Bu nedenle
Amerikan dutu da denir. Meyveleri tatlı, mor / kırmızı ve siyah renkli olur. Daha çok süs bitkisi olarak yetiştirilir.
- Sarkık dut ( morus alba-Pendula ): Çok dekoratiftir, park ve bahçelerde süs bitkisi olarak yetiştirilir.
 |
| Mor dut / kırmızı dut ( Morus rubra ). |
- Parmak dut / Avustralya Kara dutu ( Morus laevigata ): Son yıllarda yurdumuzda yetiştirilmeye başlıyan
yediveren bir dut türüdür. Avustralya Kara dudu daha çok seralarda ve saksılarda yetiştirilmektedir. Meyveleri uzun, kırmızı - siyah olan bu dut, meyve verdikten sonra budanırsa yeniden dut verebilmektedir. Çoğu zaman dikildiği yıl meyve verir.
 |
| Kırmızı ya da mor dut ( Morus rubra ) |
 |
| Kırmızı yada mor dut ( Morus rubra ). |
Dut, ilk yaz meyvelerinden biridir. Tamamen organik olarak yetişmektedir. (Hastalanmadığından tarım ilacı kullanılmaz ).
Dut aynı zamanda şifalı bir meyvedir, özellikle
ekşi karadut, kalp,şeker ve kansere karşı iyi geldiği bilinmektedir. Pekmezi, şurubu, reçeli, pestili yapılan dutun yapraklarından da sarma olur. Ayrıca beyaz dut kurutularak çerez olarak yenir.
Dut, ılıman ve suptropikal iklimlerde yetişir. Soğuğa karşı dayanıklı bir ağaçtır, derin, nemli toprakları ve güneşli yerleri sever, suyunu kendi bulur.
Dut, göz aşısı ve daldırma yöntemi ile çoğaltılır
 |
| Beyaz kara dut / varyete ( Morus alba ) |
 |
| Dut, üzümsü ve bileşik bir meyvedir. |
 |
Siya meyveli beyaz dut
Olgunlaşmaya başlıyan meyveleri |
 |
| Beyaz dut ( Morus alba ). |
Konu dut olunca olunca, yazımı hemşehrim ( Giresun )
Bedri Rahmi Eyüpoğlu'nun ünlü '
KARADUT ' şiirinden bir kıta ile bitirmek istedim.
Karadutum, çatal karam, çingenem.
Nar tanem, nur tanem, bir tanem
Ağaç isem dalımsın salkım saçak
Petek isen balımsın a gülüm
Günahımsın,vebalimsin.
Bedri Rahmi Eyüpoğlu
Kaynaklar. Türkiye'nin Bütün Ağaçları ve Çalıları (
Prof. Dr. Ünal Akkemik. Türkiye'nin Ağaçları ve Çalıları ( Necati Güvenç Mamıkoğlu ). Ağaçlar ve Çalılar - 1 ( Prof. Dr. Ersin Yücel ). Wikipedia
