TRABZON HURMASI / CENNET ELMASI

Trabzon hurması / Cennet elması- meyvesi
( Diospyros kaki )

Yurdumuzda Trabzon hurması veya Cennet  elması gibi adlarla bilinen Diospyros kaki, abanozgiller ( Abenaceae ) familyasından,  kışın yaprağını döken, 12 metre  kadar boylanabilen, geniş tepeli  bir ağaçtır.  Çin ve Japonya'da doğal olarak yetişmektedir. İpek yolu ile Karadeniz bölgesine  gelen bu meyve ilk defa Trabzon çevresinde, Artvin'de ( Artvin eskiden Trabzon'a bağlıdır. ) yetiştirildiği için adına 'Trabzon hurması' denir.  Bir başka görüşe göre ise; Latince adından  ( Diospyros kaki / Tanrıların yiyeceği )  dolayı adının  'cennet hurması veya elması' konduğu şeklindedir.  Ancak, Trabzon hurmasının  ( Diospyros ) gerçek hurma ( Phoenix ) ile hiç bir alakası  yoktur. 

Trabzon hurması, subtropikal iklimlerde yetişen bir meyvedir. Yurdumuzun Karadeniz ve Akdeniz Bölgeleri başta  olmak üzere bütün kıyı bölgelerimizde yetişmektedir ( En çok Hatay ilimizde  yetiştirilir ). Güneşli yerleri sever, toprak ayırt etmez. Islah edildiğinde ( İsrail gibi / daha dayanıklı ), bazı yörelerde alternatif  ürün olarak yetiştirilebilir.  

Cennet elması, tohumla ve  bir tür yabani hurma / kara hurma  (  Diospyros lotus ) fidanlarına aşı yapılarak üretilmektedir. Kara hurma ( Diospyros lotus ), Doğukaradeniz Bölgesi'nde oldukca yaygın bir ağaçtır,  doğal olarak da yetişmektedir. Fındık büyüklüğünde, kahverengi meyveleri olmaktadır. Dalında  kuruduktan sonra toplanır ve kışın  çerez olarak yenir, ya da pekmez yapılarak değerlendirilmektedir.

Trabzon hurması çiçeği ( Diospyros kaki )

Cennete elması, ilkbaharda açık sarı renkli çiçekler açar. Bu çiçekler erkek, dişi ve  erdişi olmak üzere üçe ayrılır. Meyve dişi çiçeklerden oluşur.

Cennet elması'nın yaprakları kaynatıldığında, elde edilen su deterjan özelliği gösterir. Bir başka özlliğide, vücuda tokluk hissi veren 'tanen' taşımasıdır. Bu nedenle  zayıflamak isteyenler içinde iyi bir besindir.
Cennet elması meyveleri,  ağaç yaprağını döktükten sonra da uzun süre dalda kalabilir. Elma şeklinde ve  turuncu renkli bu meyveler,  bu haliyle son derece göze hoş  görünürler. Bu nedenle süs bitkisi olarak da yetiştirilmektedir. Ayrıca sonbaharda yaprakları dökülmeden önce kırmızı bir renk alır. 
Trabzon hurması'nın bazı çeşitleri  sertken yendiği halde, bazıları  yumuşamadan yenmez, buruk (kekremsi) bir tadı vardır.
Cennet elması, kaynar suya batırıldıktan sonra  bütün olarak ( asılarak ) veya  dilimlenerek kurutulabilir. 

 Trabzon hurması ağacı ( Diospyros kaki )

Bir çeşit cennet elması ( Diospyros kaki )

Kuruması için asılmış cennet elmaları  ( Lübbey / Ödemiş )

Olgunlaşmış cennet elması / hurması meyveleri
( Diospyros kaki )

Trabzon hurması ağacı ( Diospyros kaki )
Sonbahar, Bahçeköy / Seferihisar  

Kaynaklar: Wikipedia. Türkiye'nin Ağaçları ve Çalıları ( Necati Güvenç Mamıkoğlu ) 

MUCİZE BİTKİ / GOJİBERİ

Gojiberi, Kurt üzümü ( Lycium barbarum )

Bilimsel adı  Lycium barbarum (  veya Lycium chinense )  olan  gojiberi  (  goji berry - ingilizce adı  ), patlıcangiller ( Solanaceae ) familyasından, kışın yaprağını döken, 3 metre  kadar boylanan, dikenli bir çalıdır.  Anavatanı Çin'dir ( Himalaya Dağları ). Meyveleri tıbbi bakımdan  faydalı  olduğundan  dünyaya yayılmıştır.  Yılda iki kere, ilkbahar ve sonbaharda  çiçek açarak kırmızı renkli meyveler vermektedir.  Yurdumuzda ve yetiştirildiği birçok ülkede  doğallaşmıştır. Halk arasında kurt üzümü olarak bilinen Lycium cinsinin, yurdumuzun değişik bölgelerinde doğal olarak yetişen  8 türü bulunmaktadır.  

Gojiberi ( goji berry ), yurdumuzun hemen hemen bütün bölgelerimizde yetişebilmektedir.   Güneşli yerleri sever, sıcağa ve soğuğa datanıklıdır.  Toprak konusunda fazla  seçici değildir, nemli, humusca zengin ve  geçirimli  toprakları sever.   Son yıllarda tarımı yapılmaya başlanmıştır. Saksıda ve  çit bitkisi olarak da yetiştirilir.  

Gojiberi, subtropikal iklime özgü bir bitkidir,  dünyada en çok Tibet, Moğolistan ve Çin'de yetişmektedir. Aynı adı taşıyan  kırmızı renkli meyveleri üzümsü, sulu ve tatlıdır. Daha çok  kurutularak tüketilir.  Yaprakları ise sebze olarak ve çay yapılarak değerlendirilmektedir. 

Gojiberi,  içinde bulundurduğu yüksek  antioksidanlar, karbonhidrat ve vitaminlerden dolayı çok değerlidir. Bu nedenle 'mucize bitki' denir. Daha çok tıbbi amaçlarla kullanılmaktadır. Tibet ve Çin'de çok eskiden beri ilaç olarak kullanılmıştır. Bağışıklık sistemini destekler, göz retinasını korur, lif ve protein içeriği sayesinde diyet yapanlara yardımcı olur.   Yaşlanmayı geciktirdiği ve ömrü uzattığına inanılır. Ancak, bunların doğruluğu bilimsel olarak açıklanmamıştır. 

Gojiberi kolay yetişir, fazla bakım istemez.   Tohumdan, kökten ayırarak  ve çelikle üretilir. Çok hızlı büyüdüğü için, dikildiği yıl  bile meyve verebilir.  Nitekim, bu yıl diktiğim gojiberi  meyve vererek bana sürpriz yaptı.

Gojiberi / Kurt üzümü ( Lycium barbarum )

Gojiberi, Kurt üzümü ( Lycium barbarum )

Gojiberi ( Goji berry )  çiçeği

Gojiberi (Goji berry), meyve ve çiçek bir arada olabiliyor.

Kurt üzümü, Gojiberi
( Lycium  barbarum veya L. chinense  )

Kaynaklar: Wikipedia. Türkiye'nin Bütün Ağaçları  ve Çalıları ( Prof. Dr. Ünal Akkemik )

MANDEVİLYA - DİPLADENYA ÇİÇEĞİ

Dipladenya ya da mandevilya çiçeği
( Mandevilla sanderi ) 

Mandevilya ( mandevilla ) ya da dipladenya ( dipledenia ), zakkumgiller ( Apocynaceae ) ailesinden,  çok yıllık, odunsu gövdeli, sarmaşık formlu  bir bitki cinsidir. Amerika'nın tropikal iklim görülen Brezilya , Ekvator, Bolivya, Peru gibi ülkelerinde doğal olarak yetişir.  Mandevilla adı,  Arjantinli diplomat Henri Mandeville ( 1773 - 1861 ) anısına verilmiştir.  Mandevilla sanderi ( Eş adı;  Dipladenia sanderi  ) ve kültür çeşitleri  çiçekleri ve yaprakları  güzel olduğu için bütün dünyada  süs bitkisi olarak yetiştirilir.   

Mandevilla splendens, trompet şeklinde, ortası sarı renkli pembe renkli çiçek açar.  Bazı çeşitleri güzel koku olduğu için 'Meksika yasemini' de denir.  Kırmızı, sarı ve beyaz renklerde çiçek açan çok fazla kültür çeşidi vardır. 

Mandevilla splendens ya da Dipladenya splendens  

Dipladenya ( dipladenia ), bütün mandavilla türlerini de içine alan  genel bir addır. Yani bütün mandevilla türleri ayni zamanda dipladenia kabul edilir. Bu nedenle dipladeni ve mandevellie eş anlımlı olarak kullanılır. Ancak bilimsel olarak  mandevilla türü kabul edilir. Daha önce ayrı bir cins kabul edilen dipladenia ve diğerleri, 1933 yılında Mandevilla'ya dahil edilmiştir. Bu bitkilere Sandavilla da denir. 

Mandevilya, daha çok  iç mekanlada, saksı çiçeği olarak yetiştirilir. Asma saksılarda çok güzel olur. Sıcak  yerlerde yazın dışarı çıkarmak iyi olur.  Geçirimli, humca zengin, nemli  toprakları sever. Toprağını kurudukca sulamak gerekir, aşırı sulama yaprağının sararmasına ve kök çürümesine neden olur. Yaprağına su serpilmesini ve nemli ortamları sever.  Akdeniz iklimini görülen yerlerde, öğle güneşinden korumak şartıyla dışarıya çıkarmak iyi olur.  Soğuğa dayanıklı değildir, kışın içeri alınması gerekir. Budanmaya yatkındır, fazla uzayan dalları ilkbahar veya sonbaharda budanır. Üretilmesi çok kolaydır, çelikle ve tohumdan yetiştirilir.  En güzel hediyelik çiçeklerden biridir. 

Mandevilya ( mandevilla ya  da  dipladenya ( dipladenia ) çiçekleri

Mandevilya çiçekleri ( Mandevilla splendens ) 

Mandevilla - Dipladenia çiçeği  ( Kültür )

Mandevilya ( mandevilla ) çiçeği 
kültür çeşidi. 

Mandevilla da denilen dipladenya çiçeği ( kültür türü 

Mandevilla / Dipladenia çiçeği / kültür.  

Yararlandığım kaynaklar: Vikipedi

( Güncelleme:  Daha önce bu çiçekleri ayrı ayrı yayınlamıştım, birleştirdim.  14.08. 2022 )  

SİNAMEKİ ÇİÇEĞİ ( Senna )

Sinameki çiçeği ( Senna corymbosa )  

Sinameki ( senna ), sıcak ve tropikak iklimlerde yetişen, baklagiller ( Fabaceae ) familyasından, çoğu çalımsı bir  bitki cinsidir.  Bütün dünyada yetişen 350  kadar türü vardır.  Bunlardan bazı türleri eskiden beri tıbbi amaçla kullanılmakta olup ticareti yapılmıştır. Çöl veya sıcak tropikal iklimleri sever, yurdumuzda doğal olarak yetişmez. Eski cins adı 'cassia' dır. Ancak günümüzde bütün sinameki türleri 'senna' cinsinde toplanmıştır.  

Süs bitkisi olarak yetiştirilen
Arjantin sinamekisi ( Senna corymbosa ) 

Arjantin sinamekisi ( Senna corymbosa) ise, yaprakları ve çiçekleri güzel olduğu için, dünyaya süs bitkisi olarak  yayılmıştır.

Anavatanı Amerika ( Arjantin, Uruguay, Brezilya  )  olan Senna corymbosa,  her dem yeşil, 3 m metreye kadar boylanan, sık dallı küçük bir ağaçtır.  Halk arasında; çiçekli sinameki, salkım çiçekli sinameki, Arjantin sinamekisi. düğün çiçeği çalısı  gibi adlarla da bilinir.  

Doğal olarak tropikal  iklimlerde ve  çöllerde  yetişen Arjantin  sinamekisi, Akdeniz ve  ılıman  ıklim tiplerine  de uyum sağlamıştır.  Peyzaj bitkisidir. Akdeniz, Ege ve Marmara bölgelerimizde  park ve bahçelerde süs bitkisi olarak yetiştirilir.  Sonbaharda yoğun bir şekilde, salkım halinde, parlak sarı renkli çiçekler açar. Bileşik yapraklıdır, ezilince  kötü kokar.  Meyve, içinde 4 - 10 tohum bulunan bir bakladır.

Arjantin sinamekisi,  güneşli ya da yarı gölge yerleri ve  geçirimli, kuru  toprakları tercih eder. Kuraklığa ve soğuğa kısmen  dayanıklıdır ( - 8 derece ), daha soğuk yerlerde saksıda yetiştirilir.   Budamaya yatkındır, form verilir. 

Sinameki fazla bakım istemez, daha çok bahçelerde  peyzaj bitkisi olarak kullanılır. Tıbbi olarak  

Çelikle, kökten ayırarak  ve tohumdan üretilir.

Tıbbi amaçla yetiştirilen iki önemli sinameki türü vardır. 

- İskenderiye sinamekisi ( Senna alexandrina* ):  Mısır, Hindistan,  Arabistan Yarımadası ve Somali'de yetişmektedir. Kışın yapraklarını döker, 1 - 2 m boylarında küçük bir çalıdır. Tıbbi değeri en yüksek kabul edilen ana türdür.  Kurutulan yaprakları ve tohumları kabızlık tedavisinde müshil ilacı olarak kullanılır. Mısır'ın İskenderiye limanından Avrupa ve Asya'ya taşındığından adına Senna alexandrina* / 'İskenderiye sinamekisi / sennası' denir. 

- Hindistan sinamekisi ( Senna angustifolia ): Hindistan ve Pakistan'da yetiştirilen ve eczacılıkta kullanılan diğer bir türdür.

Genel olarak tıbbi sinameki türlerine hepsine İskenderiye sinamekisi ( Senna alexandrina ) denir.  

Arapça adı 'sena' olan bu bitkinin adı, Avrupa dilleerine  'senna' olarak geçmiştir.  Türkçe adı olan sinameki kelimesi ise; senna ve Mekke kelimelerinden türetilmiştir. Osmanlıdevleti bitkilere yer eklerdi, bu bitkinin en kalitelisi Mekke'den geldiği için, Mekke'den gelen sena anlamına gelen   Sena - i Mekke denirmiş  ( Mekke sinamekisi / sennası demektir ). Zamanla halk arasında bu kelime yuvarlanarak 'sinameki' şeklini almış. 

Sinameki ( senna ) baklagiller ( Fabaceae ) familyasından olduğu için,  köklerinde azot toplayarak toprağı  gübreler ve  diğer bitkiler için de yararlı olur.  Tıbbi bir bitkidir, çayı olur,  yaprakları ve meyveleri müshil ilacı ve mantar ilacı  olarak  kullanılır. Halk arasında melenkoli, baş ağrısı, cilt hastalıkları gibi  bir çok hastalık  içinde kullanılır. Aktarlarda yaprakları müshil ilacı olarak satılmaktadır. 

Türkçede çok mızmız, soğuk ve sevimsiz insanlara mecazi olarak sinameki denmesinin sebebi; bu bitkininçayı bağırsakları bozup insanı karın ağrısıyla huysuz, keyifsiz ve mızmız bir hale getirmesinden dolayı denir.

 Sinameki /  Arjantin  sinamekisi  
( Senna  corymbosa ) 

Arjantin sinameki çiçeği /yakın çekim
( Senna corymbosa )    

Sinameki bitkisinin çiçek ve bakla şeklindeki meyveleri
(  Senna  corymbosa  ) 

      

 Arjantin sinamekisi ( Senna corymbosa )  

                                                   Yalancı Sinameki ( Colutea arborescens ) 

Yurdumuzda doğal olarak yetişen patlangaç çalılarına ( Colutea arborescens  ), dış görünüşü sinamekiye  çok benzediği içn  'yalancı sinameki' de  denir. Ancak,  bu bitki sinameki ( senna  )  türü değildir ve zehirlidir. Bu nedenle kesinlikle tıbbi amaçla kullanılmaması gerekir. Ayrıca aşağıda fotoğrafı görülen bu bitkiyi burayı tıklıyarak tanıyabilirsinz.    

Yalancı sinameki de denilen patlangaç çalısı 
( Colutea cilicica ya da C. arborescens ).

* Alexandrina: İskenderiye 

*Eş adları: Cassia ( senna ) angustifolia, Cassia ( senna ) acutifolia, Cassia senna, Senna aculifolia, 

Kaynaklar:  Türkiye'nin Ağaçları  ve Çalıları ( Necati Güvenç Mamıkoğlu ). Türkiye'nin Bütün Ağaçları  ve Çalıları ( Prof. Dr. Ünal Akkemik ). Ağaçlar ve Çalılar 1 ( Prof. Dr. Ersin Yücel ). Şifalı Bitkiler Ansiklopedisi ( Oktay Mete ). Vikipedi. 

KADİFE ÇİÇEKLERİ ( Tagetes )

Kadife çiçeği, Fransız kadife çiçeği 
 ( Tagetes patula )

Kadife çiçeği ( tagetes ), papatyagiller (asteraceae ) familyasından otsu bir  bitki  cinsidir. Anavatanı Amerika'dır ( Meksika, Orta Amerika ), ancak süs bitkisi olarak  bütün dünyaya yayılmıştır. Yaprakları keskin  kokuludur.  Ilıman iklimlerde yetişir.
Cins adını, Etrüsk dininin kurucusu Tages'ten almıştır. 
Elli  kadar türü vardır,  bunlardan Tagetes patula ve Tagetes erecta  bütün dünyada  süs bitkisi olarak yetiştirilmektedir. Açık sarı ile turuncu arasında yalınkat ve katmerli çiçekler  açarlar. Çok fazla kültür  çeşidi üretilmiştir. 

Tagetes patula,  taç yaprakları kadifemsi, parlak renkli,   karanfile benzeyen çiçekler açar. Bu nedenle  'Hint karanfili' de denmektedir, çiçekleri  küçük  ve keskin kokuludur, 20 - 40 cm kadar büyür.  Fransız kadife çiçeği olarak da  bilinir.   Tür adı ( patula )  'yayılıcı' demektir, dökülen tohumlarından kolayca yayıldığını ifade eder. Yetiştirilmesi T. erec'ta ya göre  daha kolaydır. 

Afrika kadife çiçeği / Meksika kadife çiçeği
( Tagetes erecta )

Tagetes erecta, dikine olarak büyür, sarı ve turuncu renklerde, ponpon şeklinde büyük  çiçekler açar. Afrika kadife çiçeği, Meksika kadife çiçeği, Aztek kadife çiçeği, Hintgülü gibi adlarla da bilinir. Tür adı 'dik' demektir, bitkinin dikine olarak büyüdüğünü işaret eder. Bodur çeşitleri de vardır. 

Kadife çiçeği ( tagetes ),  sıcak ve ılıman iklimlerde yetişir, güneşli ya da yarı gölge yerleri ve organik madde bakımından zengin,  nemli toprakları sever, soğuktan etkilenir. Fazla bakım istemez, ilkbahardan kışa kadar  çiçek açar. Hata ılık ve don olmayan yerlerde  kışın da çiçek açmaya devam eder.  
Daha çok bahçelere, bordürlere  dikilir, saksı çiçeği olarak da yetiştirilir.  Keskin kokusundan dolayı bahçelere; sebzeleri zararlılardan korumak için refakatçı olarak da dikilir.  Tıbbi bir bitkidir. Çiçekleri salatalara katılır, kurutularak baharat olarak kullanılır,  gıda boyası  ( gıda ) olarak kullanılır. Yapraklarından elde edilen  yağlar  parfümeride ve kozmetik sanayinde  kullanılır.  
 Kadife çiçekleri ( tagetes ) tohumdan üretilir. Yetiştirilmesi en kolay çiçeklerden biridir.  

                                           Kadife Çiçeği Ayda Yetişir mi?
Bazı ülkeler aya bir an önce  bayraklarını dikmekle ( koloni kurmak için  ) uğraşırken, bazı bilim adamları da ayda bitki yetiştirmeye hazırlanmaktadır. Avrupa Uzay Ajansı (ESA), Ay yüzeyine çok benzeyen bir toprakta 'KADİFE ÇİÇEĞİ' yetiştirmeyi başardıklarını açıklamıştır. Ancak, bitkilerin ayda  yetişmesi için su ve karbondioksit  de   gerekmektedir.

Kokarot ( Tagetes minuta )
Bir tür kadife çiçeği 

Kadife çiçeği / Hint karanfili  ( Tagetes patula )

Afrika kadife çiçeği ya da Meksika kadife çiçeği
( Tagetes erecta ).

Afrika kadife çiçeği ya da Meksika kadife çiçeği
( Tagetes erecta ).

Hint karanfili ya da fransız kadife çiçeği
( Tagetes patula ).

Kadife çiçeği / Hint karanfili ( Tagetes patula )

Kadife çiçeği ( Tagetes patula )

Hint karanfili, Frasız kadife çiçeği  de denilen kadife çiçeği
( Tegetes patula ) 

Büyük çiçekli kadife çiçeği, Afrika kadife çiçeği 
( Tagetes erecta )

Büyük çiçekli kadife çiçeği ( Tagetes erecta )

Bir adı da afrika kadife çiçeği olan büyük çiçekli / başlı  kadife çiçeği.

Kaynaklar: Wikipedia