3 Eylül 2016

ÇOÇUKLUĞUMUN ÇİÇEĞİ - DANAKIRAN


Bir adı da danakıran olan 'helleborus oriantalis'
bitkisinin muhteşem çiçeği
Bilimsel adı helleborus olan çöpleme, düğünçiçeğigiller ( ranunculaceae ) familyasından  bir bitki cinsidir. Dünya üzerinde yirmi türü vardır, Türkiye'de ise iki türü doğal olarak  yetişmektedir. Bunlardan, 'helloborus oriantalis' daha çok Karadeniz bölgemiz de, 'helloborus vesicarius' ise,
Güney Anadolu bölgemiz ve Nur Dağların'da  daha çok  yetişmektedir. ( Vikipedi )


Helleborus oriantalis ( çöpleme ) bitkisinin   genel görünümü.
Giresun ve çevresinde, danakıran diye bilinen  'helleborus oriantalis'  çok yıllık ve zehirli bir ottur. Hayvanlar tarafından da yenmez. Ancak bitkinin kökleri ( rizom kök ), eskiden beri bazı  öldürücü hayvan hastalıklarının tedavisinde kullanılmıştır. Pek hoş olmayan 'danakıran' ya da 'danabağırtan'  adı da sanırım burdan geliyor olmalı.   Ayrıca bit, kene gibi parazitlere karşı da kullanılmıştır.

Dünya da helleborus ya da kısaca 'hellebore' olarak tanınan bu bitkinin, yurdumuzda ki en yaygın adı 'çöpleme' dir. Güney Anadolu bölgemiz ve çevresinde yetişen H. vesicarius  türüne  ise  'patlak çiçeği' denir.

Bu bitkiyle ilk  tanıştığım zaman 8 - 9 yaşlarında olduğumu sanıyorum,  ilkokula gidiyordum. Daha çok fındık baçelerinin  altında ve yol kenarlarında yetişirdi. Kışın çiçek açmaya başladıkları için, bazı yıllar  üzerine kar bile  yağardı.

Geçen yıl gitmiş olduğumuz  Bartın ve Kastamonu çevresinde  beni  en çok da,  yol kıyıların da gördüğümüz  çöpleme ve çuha çiçekleri  etkiledi diyebilirim.  Gerçi kış olduğu için,  kar görmeyi hayal etmiştik  ama olsun.  Çocukluğumdan beri tanıdığım bu çiçeklerle burada karşılaşmak ,  bana doğanın  hoş bir sürpriz oldu.  Bol bol fotoğraflarını çekmiştim.   Daha sonra buradan  bir kaç kök çöpleme de Seferihisar'a getirterek diktim. Nemli ve serin yerleri seven bu bitki bakalım Seferihisar'ın bunaltıcı havasına dayanabilecek mi?
Nitekim çiçek açtıktan sonra, havalar ısınınca, sulamama rağmen kurudular. Umarım kökleri ölmemiştir.

Eski çağlarda Avrupa da delilik, felç, gut gibi hastalıkların tedavisi için kullanılmış olan helleborus'un, günümüzde kanser tedavisinde kullanılmak  amacı ile üzerin de  çalışmalar yapıldığı bilinmektedir.  Umarız olumlu sonuçlar elde edilir de, bu hastalık insanların korkulu rüyası olmaktan çıkar.

Helleborus, yurdumuzda ise daha çok veterinerlikte kullanılmıştır. Çok fazla yerel adı vardır. Bunlardan bazıları  şöyledir;  Bohça otu, Kara çöpleme, Boynuz otu, Çatlak otu, Danakıran, Keklik otu, Patlak çiçeği,  Siyah harbak, Danabağırtan, Şemsiye çiçeği, Suğala, Çakıldak, Sola, Çöp otu, Kıçkıran otu, Gabanduru, Iskarpez, Babatire.... v.b. ( Kaynak; Türkce Bitki Adları Sözlüğü - Turhan Baytop, Türkiye Bitkileri Sözlüğü - Ertan Tuzlacı )

Eski Yunanca'da,  helleborus 'öldüren yiyecek' anlamına gelmektedir. Bir efsaneye göre de,  eski
Yunan'da, düşmanlar bu bitkinin zehri sayesinde bertaraf edilmiştir. Son zamanlarda Büyük İskenderin zehirlenmesinde ( Bazı kaynaklara göre, B.İskender  zehirlenerek öldürülmüştür. ) kullanılan bitkinin Beyaz çöpleme ( veratrum album )  değil de, kara çöpleme, yani helloborus niger olabileceği tartışılmaya  başlanmıştır.

Avrupa'da doğal olarak yetişen 'helleborus niger', ayni zamanda  süs bitkisi olarak ta yetiştirilmektedir. Yılbaşı civarında çiçek açtığı için de,  'noel gülü' denmektedir.  Ayrıca çok sayıda hibrid çeşitleri üretilmiştir, özellikle katmerli, iki renkli çiçek açanları çok makbul sayılmaktadır.
Kışın çiçek açması, dona dayanıklı olması ve çiçeğinin dökülmeden  aylarca kalabilmesi, helleborus'un en sevilen kış çiçekleri arasın da yer almasına neden olmuştur.

Maalesef, ülkemizde bol miktar da yetişen çöpleme ve diğer bir çok  yaban çiçeklerimiz hala keşfedilmeyi beklemektedir. Buna  karşılık  her yıl  ülkemizin iklim şartlarına uymayan çok fazla çiçek ve bitki ithal edilmektedir.  Doğaya zarar vermeden, ülkemizde yetişen bazı çiçekleri  kültür olarak  yetiştirebiliriz.  Bu şekilde, hem bu bitkilerimizi korumuş, hemde ülkemizin bundan para kazanmasını sağlamış oluruz.

Çöpleme
Bahçeköy / Sferihisar
Helleborus oriantalis / Bartın
Giresun'daki adı 'danakıran'  olan çöpleme otu.
Helleborus oriantalis
Cide / Kastamonu
Bir adı da bohça otu olan çöpleme
Çöpleme / Tohum keseleri

Bartın'dan getirerek bahçeme diktiğim çöpleme çiçeği
( Bahçeköy /  Seferihisar ) 
Helleborus oriantalis bitkisinin yaprağı
'Helleborus nigra'  mı?  Ohri / Makadonya


2 yorum:

  1. Harika bir tanıtım, harika fotoğraflar.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Teşekkür ederim Ali Bey, çok sağolunuz.Sizlerden gelen yorumlar benim için çok değerli.Sevgiyle kalınız.

      Sil