1 Temmuz 2017

BİLYALI KEKİK VE KELEBEKLER

Bilyalı kekik ( Origanum onites ya da Origanum smyrnaeum  )

İzmir kekiği olarak da bilinen  bilyalı kekik ( Origanum onites ya da Origanum smyrnaeum ), ballibabagiller ( Lamiaceae ) familyasından, çok  yıllık ve otsu bir bitki türüdür. Baharda, şemsiye görünümünde, uzaktan bakınca  kar yağmış gibi görünen, beyaz renkli ve güzel kokulu  çiçekler açar, Bu nedenle 'beyaz kekik' de denir. Meyvesi  bilyeye benzediği için de  'bilyalı kekik' denir.   Organum onites aslında kekik ( thymus ) türü  değildir,  bir tür mercanköşk ( origanum ) dir. 

Bilyalı kekik  yurdumuzda oldukca yaygın bir bitkidir, bu nedenle  her yörede değişik bir ad verilmiştir. Bilyalı kekik ( Origanum onites )   bazı yörelerimizde şu adlarla bilinmektedir. 
Ak kekik ( Aydın, Muğla ), Arı kekiği ( Muğla ), Ayaklı kekik ( Balıkesir, Çanakkale ), Beyaz kekik ( Denizli, Muğla ), Dağ kekiği (  Antalya, Manisa, Muğla ), Deli kekik ( Çanakkale, Muğla ), Eşek kekiği ( Isparta, Muğla ), Fakirkatığı ( Manisa ), Güve kekiği ( Burdur ), Güvey otu ( Balıkesir ), İncir kekiği ( Manisa, Muğla ), İzmir kekiği ( Çanakkale, İzmir ), Kara kekik ( Manisa, Muğla ), Karabaş kekik ( Aydın ), Kekik ( Antalya, Aydın, Balıkesir, Çanakkale, Denizli, İzmir, K.Maraş, Manisa, Muğla ), Mercanköşk ( Balıkesir Çanakkale ), Taş kekiği ( Antalya ), Taş kekik ( Antalya, Balıkesir, Çanakkale ), Topanbaşlı kekik ( Muğla ), Tulu kekik ( Manisa ), Yemiş kekiği ( Manisa )

Yurdumuz kekik ( thymus ) türleri bakımından çok zengin bir ülkedir. Nitekim dünyada en fazla kekik Türkiyr'de yetişmektedir.   Bunun da  büyük bir kısmını,  yukarıda belirttiğim gibi bir mercanköşk türü olan  bilyalı kekik oluşturmaktadır. 

Daha çok baharat ve çay  olarak kullanılan  kekik, ballıbabagiller ( lamiaceae ) familyasının değişik cinslerinden  elde edilir. Beyaz ve pembe renkli olup, kendine has bir kokusu vardır.Türkiye'de yaklaşık olarak, değişik cinslere mensup 35 kadar kekik türü  bulunmaktadır.

Bilyalı kekik , güzel kokulu çiçekleri nedeniyle 
süs bitkisi olarak da yetiştirilmektedir.

Dar anlamda  'thymus' türlerine kekik denir, geniş anlamda ise  origanum ( mercanköşk ), satureja ( kayakekiği ), thymbra ( zahter ) ve coridothymus ( beyaz kekik )  türlerinden elde edilen baharatlara da kekik denmektedir.
Bütün bu  bitkilerin ortak özelliği ise, güzel kokulu ve uçucu yağ ihtiva etmiş olmalarıdır.

Kekik, ayni zamanda tıbbi bir bitkidir. Solonum, dolaşım, sindirim ve deri hastalıklarına iyi gelmektedir. Kekik çayı, kekik yağı ya da kekik suyu yapılarak da kullanılmaktadır. Eski Mısırlılar tarafından mumyacılık kullanılmıştır.
Kekik süs bitkisi olarak da yetiştirilir. bazı zararlı böceklerin bahçelere  gelmesini engeller. Tüm uçucu yağ taşıyan bitkiler de olduüu  gibi,  kekik aromasının en fazla olduğu öğle vakti toplanmalı ve serin bir yerde kurutulmalıdır. 

Bilyalı kekiğin bir özelliği de, kelebekleri ve arıları kendisine çekmesidir.

Mercanköşk ya da bilyalı kekik ( Doğadan ) 

Bilyalı kekik ve kelebekler. 

Bilyalı kekik, kelebek ve arıların çok sevdiği bir bitkidir.

Bilyalı kekik doğal olarak yetişen bir bitkidir.

Bilyalı kekik ve kelebekler. 

Bilyalı kekik ve kelebekler. 

Bilyalı kekik ve kelebekler. 

Bilyalı kekik ve kelebekler. 

Bilyalı kekik ve kelebekler. 

Bilyalı kekik ve kelebekler. 

Bilyalı kekik ve kelebekler. 

Bilyalı kekik ve kelebekler. 

Bilyalı kekik ve kelebekler. 

Bilyalı kekik ve kelebekler. 

Bilyalı kekik ve kelebekler. 

Yararlandığım Kaynaklar.
 1 . Orta Anadolu Kalkınma Ajansı Tıbbi ve Aromatik Bitkiler Sektör Raporu, 2015
2. Türkiye Bitkileri Sözlüğü, Prof. Dr. Ertan Tuzlacı
3. Türkçe Bitki Adları, Turhan Baytop

( Bu yayın son olarak 25. 05. 2021 tarihinde güncellenmiştir. )

28 Mayıs 2017

PAPAĞAN GAGASI ÇİÇEĞİ


Papağan gagası çiçeği ( Lotus berthelotii )

Papağan gagası çiçeği,  baklagiller ( fabaceae ) familyasının  lotus cinsinden olup, çok yıllık,  yarı çalı formunda, herdem yeşil ve otsu bir bitkidir.  Bilimsel adı 'lotus berthelotii' olan bu çiçek,  aynı zamanda  endemiktir. Sadece, İspanya'nın Kanarya adalarında doğal olarak yetişmektedir.  Ancak, bitkinin tozlaşmasını sağalan kuş türlerinin yok olması nedeni ile doğal olarak yetişmediği, neslinin tehlike altında olduğu belirtilmektedir.

Papağan gagası çiçeği, acem halısı çiçeğine  benzemektedir. Yaprakları, yeşil - gri renkli ve  ince iğne gibidir.  Kapalı yerlerde dökülen yaprakları kirlilik yaratır, buna dikkat etmek gerekir.

Oldukça gösterişli olan çiçekleri, papağan gagasını ya da ıstakoz kıskacını andırır, kırmızı ve turuncu renklidir,  üzerinde siyah bir leke bulunur. Daha çok yaz başı ve sonbahar aylarında çiçeklenir.
Bir peyzaj bitkisi olan papağan gagası, bahçelerde,  kötü görünen eğimli yerler için iyi bir yer örtücüsüdür.  Ayrıca çok iyi bir sarkan saksı çiçeğidir.

Ilıman iklim bitkisi olan papağan gagası, kuraklığa da dayanıklıdır.  Ancak, nemli ve geçirimli toprakları daha çok sever, fazla gübre istemez.   Güneşli ya da  hafif gölge yerlerden hoşlanır. Kışın, don olayı görülen yerlerde korunmalıdır. İlkbaharda ve ara sıra kötü görünen, çok fazla uzayan  dalları budanmalıdır.
Yayılıcı bir çiçek olan papağan gagası, gövde çeliği ile üretilir.

Papağan gagası çiçekleri

Papağan gagası ( Lotus berthelotii )

Papağan gagası çiçeği

Papağan gagası çiçeği

Papağan gagası çiçeği, nesli tehlike altındaki bitkiler arasında yer almaktadır.

Papağan gagası, iyi bir sarkan saksı çiçeğidir.

27 Nisan 2017

ÇAYIR PAPATYASI ( Bellis / Koyungözü )



Çayır papatyası / Koyun gözü ( Bellis perennis )
( Doğadan ) 

Çayır papatyalarından ( Bellis ) söz etmeden önce, kısaca papatyagiller ( Asteraceae )  familyasına  değinmek  istiyorum.
Papatyagiller ( asteraceae ), dünyada  1100 cins ve 2500 türü olan  en büyük çiçekli bitki familyasıdır.  Ülkemizde 133 cinse bağlı  1156 papatya türü bitki bulunmaktadır ( Vikipedi ).

Papatyalar kutuplar dışında dünyanın her yerine yayılmışlardır.  Bazı papatya türleri  besin maddesi ve  ilaç yapımında kullanılmaktadır. Çok fazla papatya türü ise süs bitkisi olarak yetiştirilmektedir.
Bu familyadan olan bitkilerin çiçekleri çok fazla çiçekçiğin  bir araya gelmesiyle  oluşmuştur. Bu nedenle papatyagillere / asteraceae  'compositea' familyası da denir.

Koyungözü ( Bellis perennis ) 
                                            ÇAYIR PAPATYALARI  ( Bellis / Koyungözü  )

Bellis  cinsinden olan papatya türlerine,  genel olarak  çayır papatyası ya da Koyungözü denir.  Ayrıca ingiliz papatyası, şeker tabağı da denmektedir. Avrupa ve Asya'da yayılış gösterir. Papatya olarak ilk anılan türdür. Ancak diğer türlerle karıştırmamak için çayır papatyası denir. Çok fazla türü yoktur. Yurdumuzda doğal olarak  üç türü yetişmektedir ( Bellis  perennis / Koyungözü, B. sylvestris / Nineotu, B. annua / Akbubeclik ).  Çok yıllık, kısa boylu,  rizomlu  ve otsu bir bitkidir.   Yaprakları çaykaşığını andırır, rozet oluşturur. Çiçeklerinin orta kısmı sarı, dilcikleri ise beyaz ya da uc kısmı kırmızı  renklidir.  Uçucu yağ taşır,  yaprak ve çiçekleri yenir. 

Çayır papatyaları baharın geldiğini müjdeler. Bir inanışa göre, dokuz çayır papatyası bir adımla ezilebiliyorsa bahar gelmiş kabul  edilir.
Roma mitolojisinde Nympha Belides, Vertumnus'un aşkından kaçmak için kendisini papatya çiçeğine çevirmiştir. Bu nedenle  eski çağlardan beri  bekaretin  ve masumiyetin simgesi kabul edilmiştir.

Bellis perennis / Koyungözü,  bu cinsin  en tanınmış olan türüdür. Yurdumuzda  doğal olarak  yetişir.  Değişik renk ve formlarda çiçek açan çok fazla kültürü formu vardır, bunların çiçekleri daha iri ve gösterişlidir
Park ve bahçelere süs bitkisi olarak dikilir. Ayrıca saksı çiçeği olarak da  yetiştirilirler.

Çayır papatyaları  açık alanlarda, yol kenarlarında, ormanlarda, güneşli yerlerde yetişmektedir.
Çayır papatyası çok yıllık bir bitki olmasına karşı, kültür formları mevsim çiçeği olarak yetiştirilmektedir.  Soğuğa oldukça dayanıklıdır, yaz sıcağını sevmez.
Toprak bakımından fazla seçici değildir, nemli ve humuslu toprakları sever. Akdeniz ve Ege bölgelerimiz bu çiçek için idealdir. Kışın,  aralık, ocak aylarında  çiçek açar. 

Çayır papatyaları tohumdan ve kökten ayırma ile çoğaltılır. Fazla bakım istemezler, bol çiçek açarlar.

Çayır papatyaları ( Bellis ). İyi seyirler. 
 ( Doğadan )
Çayır papatyası / Koyungözü ( Bellis perennis ) 

Koyungözü ( Bellis perennis )

Çayır papatyası ( Bellis perennis ) 

Koyungözü ( Bellis perennis 

Çayır papatyası ( Bellis perennis )
Seferihisar / İzmir. 

Çayır papatyaları / Koyungözü  ( Bellis perennis )

Çayır papatyası / Koyungözü  ( Bellis perennis )
Seferihisar / İzmir. 
Çayır papatyaları  
Koyungözü ( Bellis perennis )
( Seferihisar / İzmir )
Bir adı da koyungözü olan çayır papatyası
( Bellis perennis ) 
                                                     
Koyungözü ( Bellis perennis ) 

Akbubeclik ( Bellis annua )
Seferihisar / İzmir.

Akbubeclik ( Bellis annua )
Seferihisar / İzmir.

                                                             Çayır papatyaları / Bellis perennis  
 Kültür formları 

Çayır papatyası ( Bellis perennis )
( Kültür )

Koyungözü ( Bellis perennis )
Koyungözü ( Bellis perennis )

Çayır papatyası / Koyungözü  ( Bahçemden )

Çayır papatyası / Koyungözü  ( Bahçemden )
Çayır papatyası / Koyungözü  ( Bellis perennis  )

Beyaz çiçekli çayır papatyası / Koyungözü 

Kırmızı çiçekli Bellis perennis 

Bellis papatya / Koyungözü
( Bellis perennis )

Koyungözü / Bahçemden
( Bellis perennis )

Çayır papatyaları / Koyungözü
Seferihisar / İzmir.

Koyungözü ( Bellis perennis ) 

Kırmızı ve beyaz renkli çayır papatyaları
  Cittaslow Seferihisar / İzmir.

Kırmızı renkli çayır papatyaları ( Bellis perennis )
 
Çayır papatyaları
 Cittaslow Seferihisar / İzmir. 



17 Şubat 2017

VAPUR DUMANI ÇİÇEĞİ ( Ageratum )

Vapur dumanı çiçeğinin genel görünümü ( Ageratum houstonianum )

Bilimsel adı Agertum houstonianum ya da Ageratum mexicanum olan vapur dumanı, papatyagiller ( Asteraceae ) familyasından tek yıllık ve otsu bir bitkidir. Anavatanı Meksika'dır. Fazla bakım istemediği ve  bol çiçek açtığından dolayı, daha çok park ve bahçelere dikilmektedir, iyi bir yer örtücüdür.  Saksı çiçeği olarak ta yetiştirilir.

İlkbahardan başlayarak kışa kadar çiçek açar. Genel olarak mavi ve tonlarındaki çiçekleri dalların uc kısımlarında ve  şemsiye şeklinde olur.  Beyaz, pembe renklerde çiçek açan çeşitleri de vardır. Solan çiçekleri kesilirse, yeni dallar vererek  daha çok çiçek açar. Yumurta şeklindeki yeşil  yapraklarının kenarları dişli ve tüysüzdür.

Vapur dumanı ılıman iklimlerde yetişir, güneşli yerleri sever, kuraklığa dayanıklıdır. Orta derece sulama ister. Toprak bakımından fazla seçici değildir. Gübreli, gevşek ve geçirgen toprakları sever.
Genel olarak tohumla üretilir, çelikle de yetiştirmek mümkündür. Fazla bakım istemeyen, yetiştirilmesi kolay bir çiçektir.

Vapur dumanı çiçekleri.

Vapur dumanı çiçeği, her ne kadar adını vapur dumanına benziyen renginden
almışsa da, beyaz ve pembe çiçek açan çeşitleri de vardır.

Bir adı da ageratum olan vapur dumanı çiçeği.

Vapur dumanı çiçeği ( Ageratum )

Vapur dumanı kolay yetişir ve bol çiçek açar.

Vapur dumanı çiçeği ( Ageratum )
Vapur dumanı çiçeği uzun ömülüdür. Uzun boylu türleri
 kesme çiçek olarak ta kullanilir.