BARDAK MENEKŞESİ ( Sinningia )

Bardak menekşesi, Gloksinya ( Gloxinia speciosa ) 

Halk arasında  bardak menekşesi olarak bilinen  gloksinya ( gloxinia ) veya sinningia,çok yıllık, yumru köklü ve otsu bitki cinsidir.  Afrika menekşesi ( Saintpaulia )  gibi Gesneriaceae familyasındandır, ancak anavatanı Afrika değil Brezilya'dır. Tropikal iklimlere özgüdür, fazla sıcak ve soğuk iklimlerde yetişmez. Çan / huni  şeklindeki parlak renkli çiçekleri ve yeşil, kadifemsi, yumşak tüylü yaprakları oldukça gösterişlidir. Ilıman iklimlerde, iç mekanlarda ve direk güneş almayan pencere önlerinde yetiştirilir.  İnsanlar ve hayvanlar için zehirli değildir. Hediyelik çiçek olarak da satılır, ancak sera ortamında yetişen bu çiçekler uzun ömürlü olmaz. 

Cins adı, Alman botanikçi  Wilhelm Sinning ( 1792 - 1874 ) izafeten verilmiştir.  Altmış beş  türü vardır, bunlardan Sinningia speciosa türü ve bundan üretilmiş melez ve  kültivarları süs bitkisi olarak yetiştirilir.  Eski cins adından ( gloxinia  ) dolayı adına  gloksinya denir. Yeni adı Sinningia'dır. 

Gloksinya / Bardak menekşe ( Sinningia speciosa )  

Büyük, huni şeklinde, beyaz, pembe, kırmızı, eflatun , mor renklerde ve  yalınkat, katmerli, ebruli  çiçek açan çok fazla kültür çeşidi yetiştirilmiştir. Çiçekleri uzun ömürlüdür.Yaprakları da çiçekleri gibi  dekoratiftir, rozet oluşturur, iri, tüylü ve kadifemsidir.  

Bardak menekşesi, Gloksinya ( Gloxinia speciosa ) 

Bardak menekşesi ( sinningia )  iki yıllık bir bitki olmasına rağmen, çoğu zaman mevsim çiçeği olarak yetiştirilir. Bulunduğu ortamın  direk güneş almaması ancak   aydınlık ve nemli  olması  gerekir.  Fazla sıcak ve soğuktan olumsuz etkilenir.  Bitkinin yaprakları kuruyunca,  serin ve karanlık  bir yerde dinlendirilerek  ilkbaharda tekrar dikilmesi gerekir.   Humus bakımından zengin, gübreli, kumlu, drenajı iyi nemli  toprakları sever. 

Bardak menekşesi soğanla, tohumla ve yaprak çeliği ile üretilir.

Bardak menekşe ( Sinningia speciosa  )

Kaynaklar: Wikipedia. Saksı Bitkileri El Kitabı ( Stephanie Donaldson ve Peter Mchoy ). Süs ve Sera Bitkileri ( Atilla Odabaş )  

KOKULU MENEKŞE ( Viola odorata )

 Kokulu menekşe  ( Viola odorata )

Menekşe ( viola ), ılıman iklimlerde yetişen, yaklaşık 500 türü olan otsu bitki cinsidir. Kokulu menekşe ve hercai menekşe ( Viola x wittrockiana  )  gibi bazı türleri ve bunların melezleri süs bitkisi olarak yetiştirilir. Halk arasında menevşe, benevşe de denir. Yine, ayrı familyadan ve cinsten olan bazı süs bitkilerine, menekşe gibi koktuğu ve çiçekleri benzediği için menekşe  denir. 

Menekşe özellikle bahçelerde yetiştirilir. Gölge yerler için iyi bir yer örtücüdür, peyzaj çalışmalarında kullanılır.  Tek veya iki yıllık olabilirler. Mor, mavi, beyaz, sarı renklerde çiçekler açan çok fazla çeşidi vardır. Bazı menekşe türlerinin çiçekleri ve yaprakları yenir, tatlı ve salata süslemede kullanılır. Arı ve kelebekleri kendine çeker. Menekşe rengi,  adını menekşe çiçeğinden alır, mor ve kırmızı renklerin karışımından  doğar. Menekşe çiçeği saflığı ve zerafeti simgeler.  

                                                           Kokulu Menekşe 

Botanik adı Viola odorato ( Violaceae / menekşegiller  ) olan kokulu menekşe,  mor çiçekleri olan, çok yıllık, otsu bir bitkidir. Odorata, latince  kokulu demektir. Yurdumuzda doğal olarak yetişir.  Anavatanı Avrupa ve Asya  kıtasıdır ancak, günümüzde yetiştirildiği  bir çok yerde doğallaşmıştır. Koyu yeşil renkteki yaprakları yürek şeklinde olup kenarları dişlidir. Bazı kelebeklerin ( fritillary ) larvaları için besin kaynağıdır.  

 Kokulu menekşe  ( Viola odorata )

Çiçekleri çoğunlukla mavi ve mor renktedir ancak az da olsa  pembe veya beyaz olanlarda  vardır. Keskin ve tatlı  kokuludur,  bu nedenle 'tatlı menekşe' de denir. Doğal olarak orman kenarlarında, dere ve yol kenarlarında yetişir. Bulundukları yere göre. kışın ve ilkbaharda çiçek açar. Meyve üç kapakcıklı bir kapsüldür, tohumları karıncalar vasıtasıyla çevreye yayılır.  Kozmetik ürünlerinde ve  parfüm yapımında kullanılır. Yaprağı ve çiçeği zehirsizdir, çiğ ve pişirilerek yenir. Eskiden beri bazı hastalıkların tedavisinde kullanılmıştır. Kokusunun baş ağrısına iyi geldiği söylenir. 

Fazla sıcaktan ve direk güneşten hoşlanmaz, kısa süren donlara  dayanıklıdır, yarı gölge yerleri ve ağaç altlarını sever. Humus bakımından zengin, drenajı iyi nemli toprakları sever.  Gövdesi yoktur, yapraklar ve çiçek kökten çıkar. Yer üstü sürgünleri ( stolonlar ) ile etrafa  yayılır. Tohumdan ve kökten bölünerek çoğaltılır. 

Galeri : 

Kokulo menekşe ( Viola odorata ) 
Gölge yerler için iyi bir yer örtücüdür. 

 Kokulu menekşe  ( Viola odorata )

Kokulu menekşe  ( Viola odorata )
Çiçek ve yaprağı 

Kokulu menekşe  ( Viola odorata )
Meyvesi / tohum keseleri 

Kokulu menekşe  ( Viola odorata )
Ağaç diblerine dikilebilir. 

Kokulu menekşe ( Viola odorata )
Doğadan 

Kokulu menekşe  ( Viola odorata )
 Soğuğa dayanıklıdır. 

Bu yazım da  ilginizi çekebilir. Mavi yazıyı  tıklıyarak okuyabilirsiniz. 

Kaynaklar: Wikipedia 

AFRİKA MENEKŞESİ ( Saintpaulia )

 

Afrika menekşesi ( Saintpaulia ionantha ) 

Afrika menekşesi, iç mekanlarda yetiştirilen en güzel çiçeklerden biridir. Yıl boyu açan, farklı renk ve şekildeki çiçekleri  ve daima yeşil renkli yaprakları ile bulunduğu ortama mutluluk verir.  Herdem yeşil, çok yıllık ve  otsu bir  bitki olan Afrika menekşesi aslında gerçek menekşe ( viola ) türü değildir. Bardak menekşesi ( gloxinia )  gibi Gesneriaceae familyasının bir türüdür.  Çiçeklerinin rengi menekşe renginde*  olduğu için adına Afrika menekşesi denir. Yine, adından da anlaşılacağı gibi anavatanı Güney Afrika ( Tanzanya ) dır. Doğal olarak, tropikal iklimlerdeki  yüksek sisli ormanlarda, ağaçlarda  ve  kayalıklarda yetişir.  Gövdesi yok gibidir, kalp şeklindeki yaprakları kalın ve tüylü olup  rozet halinde bulunur. Çiçeklerini  bir sapın ucunda, bir kaçı bir arada olacak şekilde  açar. 

Afrika menekşesinin 10 kadar türü tespit edilmiştir.  Ancak, süs bitkisi olarak 'Saintpaulia ionantha' türününün  melez ve kültivarları daha çok  yetiştirilir.  Doğal olarak yalın kat,  koyu mavi renkli çiçek açar, melez ve varyeteleri ( çeşitleri )  ebruli, katmerli, yalın kat  ve çok değişik renklerde çiçek açar. Bodur ve  alacalı yapraklı  çeşitleri de vardır. 

Afrika menekşesi ( Saintpaulia ionantha ) 

Afrika menekşesi kolay yetişen ve fazla bakım istemeyen bir çiçek olmasına rağmen, bazı hususlara dikkat edilmediği için bitki kolay ölebilir. Bu bitki için sulama  ve ışık çok önemlidir. Saksı direk güneş almayan ama  aydınlık, havadar bir  yere konmalıdır.  Fazla ışık almayan yerlerde ise çiçek açmaz. Saksının küçük ve yayvan olması gerekir,  büyük ve derin saksılara dikilirse enerjisini daha çok büyümeye harcadığı için daha az çiçek açar. Sularken, yaprağına su dokunmamasına  ve saksının dibinde uzun süre su birikmemesi gerekir,  aksi takdirde yapraklarda ve çiçeklerde  lekeler ve  kök çürümesi  olur.  Ancak toprağın daima yaş olması  gerekir. Afrika menekşeleri fazla sıcağı ve soğuk yerleri sevmez. 15 - 25 derece arası idealdir.  Humuslu, hafif  kumlu funda toprakları ve  aydınlık, nemli ortamları sever. Tohumdan  ve daha çok  yaprak çeliği ile üretilir. 

Afrika menekşesi,  bütün dünyada, en güzel anneler günü hediyesi olarak kabul edilir. 

Afrika menekşesi ( Saintpaulia ionantha )

Afrika menekşesi ( Saintpaulia ionantha ) 

* Menekşe rengi: Kırmızıya çalan  mavi ve maviye çalan mor renklerine  denir. Adını menekşe çiçeğinden alır. 
Kaynaklar: Wikipedia. Süs ve Sera Bitkileri ( Attila Odabaş ).

PEMBE TROMPET SARMAŞIĞI ( Podranea )

Pembe trompet sarmaşığı ( Podranea ricasoliana ) 

Pembe trompet sarmaşığı, katalpagiller  ( Bignoniaceae ) familyasının podranea cinsine mensup, çok yıllık, herdem yeşil, odunsu gövdeli bir bitkidir. Daha önce tecoma cinsindendir. Çiçekleri ve yaprakları güzel olduğu için dünyada  yaygın olarak süs bitkisi olarak yetiştirilir. Podranea, pembe renkli acem borusu, Zimbabve sarmaşığı gibi adlarla da bilinir. Anavatanı Güney Afrika'dır, Afrika ve Amerika'da doğal olarak yetişmektedir. Bazı ülkelerde istilacı kabul edilir.  

Katalpagillerin yurdumuzda doğal olarak yetişen türü yoktur. Ancak bazı türleri park ve bahçelerde süs bitkisi olarak yetiştirilmektedir. ( Acem borusu - Campsis radicans, Sigara ağacı / katalpa - Catalpa bignonioides, Jakaranda - Jacaranda mimosifolia, Huni çiçeği / Tekomaria - Tecomaria capensis ) 

Bilimsel adı Podranea ricasoliana olan pembe trompet sarmaşığı, tropikal ve subtropikal  iklimlerde yetişmektedir.  Akdeniz iklimi görülen ülkeler için idealdir. Yurdumuzun Akdeniz ve Ege bölgelerinin kıyı kısımlarında yaygın olarak park ve bahçelerde süs bitkisi olarak  yetiştirilmektedir.  

Önemli bir peyzaj bitkisidir, pergola, çit ve çardaklara sardılır. Yaz aylarında ve sonbaharda dalların uçlarında salkımlar halinde trompet / boru şeklinde, pembe renkli, güzel kokulu ve gösterişli  çiçekler açar. Çiçekler iki dudaklıdır, üst dudak 2, alt dudak 3 lopludur, boğaz kısmı beyazımsıdır.  Herdem yeşil, kenarları tırtıklı birleşik yapraklıdır. Gövde ve dallarındaki kökcüklerle 10 metreye kadar tırmanabilir, desteğe ihtiyacı vardır. Meyve, bol tohumlu silindirik bir kapsüldür.

Pembe trompet sarmaşığı çiçek ve yaprağı   

Pembe trompet sarmaşığı güneşli yerleri ve geçirimli, verimli  toprakları sever, soğuğa kısmen dayanıklıdır ( - 5 ), yazın  düzenli  sulama ister. Hızlı büyür, fazla uzayan dallarına budanarak form verilir.  Fazla bakım istemez, tohumla ve çelikle üretilir.

Galeri: 

Pembe trompet sarmaşığı ( Podranea ricasoliana )

Pembe trompet sarmaşığı ( Podranea ricasoliana )

Pembe trompet sarmaşığı ( Podranea ricasoliana )

Kaynaklar: Wikipedia