Adını çiçeklerinin sevimli şeklinden alan maymun çiçeği ( mimulus ) leopar yapılı desenli yapısıyla doğanın en neşeli bitkilerinden biridir.
Maymun çiçeği ya da
mimulus,
Phrymaceae familyasından çalı ve otsu bitkilerden oluşan bir bitki cinsidir. Yedi türü bulunmaktadır.
K. Amerika,
Avustralya,
D. Asya ve
G. Afrika'da doğal olarak yetişir. Bunlardan bazıları süs bitkisi olarak yetiştirilir.
Mimulus ( yeni adıyla Erythranthe ), çiçeklerinin şekli gülen bir maymun yüzüne andırdığı için adına ingilizce 'monkeyflower' / maymun çiçeği denmiştir. Ayrıca, çiçekleri güzel kokulu olduğu için '
misk çiçeği'
, misk otu da denir. Özellikle bu cinsin içindeki 'Mimulus moschatus' türü, batı dünyasında misk çiçeği adı ile bilinmektedir. Bu nedenle yurdumuzda da misk çiçeği denince ilk akla gelen bu çiçektir. Ancak hakiki misk çiçeği, hanımeligiller ( Caprifoliaceae ) familyaasından eflaton veya mor tonlarda çiçekler açan, çok yıllık ve otsu bir bitki olan Knautia arvensis dir. ( Halk arasında K. arvensis'e, uyuz otu veya eşekkulağı da denir ). Sonuç olarak, Türkçe adları ayni olan bu iki bitkinin tek ortak özellikleri güzel kokulu olmalarıdır. Zaten isim kargaşasıda burdan gelmektedir. Mimulus, latince 'taklitci' sözcüğünden gelir. Çiçeklerinin maymun yüzüne benzediğini işaret eder.
 |
Maymun çiçeği / Mimulus ( Mimulus hybridus )
|
Maymun çiçeğinin, süs bitkisi olarak yetiştirilen en popüler türlerişunlardır: Süs bitkisi olarak daha çok, melez ( hibrit ) bir tür olan Mimulus hybridus ve çeşitleri yetiştirilir.
- Sarı Maymun Çiçeği ( Mimulus guttatus / Eythranthe guttatus ): Parlak sarı çiçeklerinin üzerinde benekler bulunur. Bir çok biçim alan, çok değişken bir bitkidir.
- Sarı Maymun Çiçeği ( Mimulus luteus / Erytranthe luteus ); Güney Amerika'ya özgü çok yıllık bir bitkidir. Çiçekleri sarı renkli olup üzerinde kırmızı lekeler bulunur. 30 cm kadar büyür.
- Çalı Maymun Çiçeği ( Mimulus aurantiacus ): Çalı formundadır ve diğer türlerin aksine kuraklığa daha dayanıkdır. Akdeniz iklimine uyumludur. Turuncu ve somun renginde çiçek açar.
- Kaplan Maymun Çiçeği ( Mimulus tigrinus ): Tek yıllık, 20 - 35 cm boylarında bodur bir bitkidir. Balkon saksıları, pencere önleri ve bahçe sınırları için kusursuz bir bitkidir. Üzerinde leopar desenli benekler vardır. Saksılarda tam bir görsel şölen oluşturur. Sarı, turuncuve kırmızı tomlarda, genellikle karmaşık benekler veya lekeler içeren, canlı, desenli trompet şeklindeki çiçekleriyle bilinir. En popüler türüdür.
Mimulus çiçeği yurdumuzda tek yıllık olarak yetiştirilir. Sıcak ülkelerde çok yıllık olarak yetiştirilmektedir. Trompet şeklindeki çiçekleri parlak renkli ve çok gösterişlidir. Beyaz, sarı, turuncu, mor renklerdeki çiçeklerin üzerinde bulunan desenler ve koyu renkli lekeler, bitkiye mistik bir hava verir. Yaz boyunca ve sonbaharda çiçek açar. En güzel çiçek açan bitkilerden biri sayılır. Çiçek açan dalları budanarak, filizlerin yeniden çiçek açması sağlanır. Basit, kalp şeklindeki yapraklarının kenarı dişlidir, bitkiye ayrı bir hava verir. Bahçelerde ve saksı çiçeği olarak yetiştirilir. Bahçelere ve saksılara güzel bir renk katar. Arı ve kelebekleri kendine çeker. Yaz boyu çiçek açar.
Mimulus çiçeğinin yaprakları çiğ ve pişirilerek yenir. Ancak tuzlu ve acı bir tadı vardır. Eskiden yerli halk tarafından tuz yerine kullanılmıştır. Halk hekimliğinde de kullanılır. Bazı lepidoptera ( pul kanatlılar ) larvaları için besin kaynağıdır.
Mimulus, sadece görsel güzelliğiyle değil, alternatif tıp dünyasındaki yeriylede ün yapmıştır. 'Cesaret çiçeği' olarak da adlandırılır.
Mimulus, ılıman iklimlerde yetişir. Yer örtücü ve saksı çiçeği olarak yetiştirilir. Güneşli, yarı gölge yerleri ve nemli, drenajı iyi verimli toprakları sever. Hafif donlara dayanır. Bakımı kolaydır, yazın düzenli bir şekilde sulanarak toprağının devamlı nemli tutulması gerekir. Tohumla, çelikle ve poşet içinde satılan fidelerden yetiştirilir.
 |
| Mimulus çiçeği ve yaprağı ( Mimulus hybridus ) |
Not: Torelus ( Torenia x Mimulus ): Torenia ( lades çiçeği ) ile mimulus ( maymun çiçeği ) bitkilerini birleştiren yeni bir cinstir ( hibrit ). Orkideye benzeyensarı, turuncu, kırmızı renklerde çiçek açar.Torelus, torenia'nın yapışkan olmayan çiçekleri ile mimulus'un ısıya dayanıklı çiçeklerini birleştiren bu yeni bitki, sıcağa daha dayanıklı ve çiçekleri yapışkan değildir.
Kaynaklar: Wikipedia ve İnternet siteleri
