BARDAK MENEKŞESİ ( Sinningia )

Bardak menekşesi, Gloksinya ( Gloxinia speciosa ) 

Halk arasında  bardak menekşesi olarak bilinen  gloksinya ( gloxinia ) veya sinningia,çok yıllık, yumru köklü ve otsu bitki cinsidir.  Afrika menekşesi ( Saintpaulia )  gibi Gesneriaceae familyasındandır, ancak anavatanı Afrika değil Brezilya'dır. Tropikal iklimlere özgüdür, fazla sıcak ve soğuk iklimlerde yetişmez. Çan / huni  şeklindeki parlak renkli çiçekleri ve yeşil, kadifemsi, yumşak tüylü yaprakları oldukça gösterişlidir. Ilıman iklimlerde, iç mekanlarda ve direk güneş almayan pencere önlerinde yetiştirilir.  İnsanlar ve hayvanlar için zehirli değildir. Hediyelik çiçek olarak da satılır, ancak sera ortamında yetişen bu çiçekler uzun ömürlü olmaz. 

Cins adı, Alman botanikçi  Wilhelm Sinning ( 1792 - 1874 ) izafeten verilmiştir.  Altmış beş  türü vardır, bunlardan Sinningia speciosa türü ve bundan üretilmiş melez ve  kültivarları süs bitkisi olarak yetiştirilir.  Eski cins adından ( gloxinia  ) dolayı adına  gloksinya denir. Yeni adı Sinningia'dır. 

Gloksinya / Bardak menekşe ( Sinningia speciosa )  

Büyük, huni şeklinde, beyaz, pembe, kırmızı, eflatun , mor renklerde ve  yalınkat, katmerli, ebruli  çiçek açan çok fazla kültür çeşidi yetiştirilmiştir. Çiçekleri uzun ömürlüdür.Yaprakları da çiçekleri gibi  dekoratiftir, rozet oluşturur, iri, tüylü ve kadifemsidir.  

Bardak menekşesi, Gloksinya ( Gloxinia speciosa ) 

Bardak menekşesi ( sinningia )  iki yıllık bir bitki olmasına rağmen, çoğu zaman mevsim çiçeği olarak yetiştirilir. Bulunduğu ortamın  direk güneş almaması ancak   aydınlık ve nemli  olması  gerekir.  Fazla sıcak ve soğuktan olumsuz etkilenir.  Bitkinin yaprakları kuruyunca,  serin ve karanlık  bir yerde dinlendirilerek  ilkbaharda tekrar dikilmesi gerekir.   Humus bakımından zengin, gübreli, kumlu, drenajı iyi nemli  toprakları sever. 

Bardak menekşesi soğanla, tohumla ve yaprak çeliği ile üretilir.

Bardak menekşe ( Sinningia speciosa  )

Kaynaklar: Wikipedia. Saksı Bitkileri El Kitabı ( Stephanie Donaldson ve Peter Mchoy ). Süs ve Sera Bitkileri ( Atilla Odabaş )  

KOKULU MENEKŞE ( Viola odorata )

 Kokulu menekşe  ( Viola odorata )

Menekşe ( viola ), ılıman iklimlerde yetişen, yaklaşık 500 türü olan otsu bitki cinsidir. Kokulu menekşe ve hercai menekşe ( Viola x wittrockiana  )  gibi bazı türleri ve bunların melezleri süs bitkisi olarak yetiştirilir. Halk arasında menevşe, benevşe de denir. Yine, ayrı familyadan ve cinsten olan bazı süs bitkilerine, menekşe gibi koktuğu ve çiçekleri benzediği için menekşe  denir. 

Menekşe özellikle bahçelerde yetiştirilir. Gölge yerler için iyi bir yer örtücüdür, peyzaj çalışmalarında kullanılır.  Tek veya iki yıllık olabilirler. Mor, mavi, beyaz, sarı renklerde çiçekler açan çok fazla çeşidi vardır. Bazı menekşe türlerinin çiçekleri ve yaprakları yenir, tatlı ve salata süslemede kullanılır. Arı ve kelebekleri kendine çeker. Menekşe rengi,  adını menekşe çiçeğinden alır, mor ve kırmızı renklerin karışımından  doğar. Menekşe çiçeği saflığı ve zerafeti simgeler.  

                                                           Kokulu Menekşe 

Botanik adı Viola odorato ( Violaceae / menekşegiller  ) olan kokulu menekşe,  mor çiçekleri olan, çok yıllık, otsu bir bitkidir. Odorata, latince  kokulu demektir. Yurdumuzda doğal olarak yetişir.  Anavatanı Avrupa ve Asya  kıtasıdır ancak, günümüzde yetiştirildiği  bir çok yerde doğallaşmıştır. Koyu yeşil renkteki yaprakları yürek şeklinde olup kenarları dişlidir. Bazı kelebeklerin ( fritillary ) larvaları için besin kaynağıdır.  

 Kokulu menekşe  ( Viola odorata )

Çiçekleri çoğunlukla mavi ve mor renktedir ancak az da olsa  pembe veya beyaz olanlarda  vardır. Keskin ve tatlı  kokuludur,  bu nedenle 'tatlı menekşe' de denir. Doğal olarak orman kenarlarında, dere ve yol kenarlarında yetişir. Bulundukları yere göre. kışın ve ilkbaharda çiçek açar. Meyve üç kapakcıklı bir kapsüldür, tohumları karıncalar vasıtasıyla çevreye yayılır.  Kozmetik ürünlerinde ve  parfüm yapımında kullanılır. Yaprağı ve çiçeği zehirsizdir, çiğ ve pişirilerek yenir. Eskiden beri bazı hastalıkların tedavisinde kullanılmıştır. Kokusunun baş ağrısına iyi geldiği söylenir. 

Fazla sıcaktan ve direk güneşten hoşlanmaz, kısa süren donlara  dayanıklıdır, yarı gölge yerleri ve ağaç altlarını sever. Humus bakımından zengin, drenajı iyi nemli toprakları sever.  Gövdesi yoktur, yapraklar ve çiçek kökten çıkar. Yer üstü sürgünleri ( stolonlar ) ile etrafa  yayılır. Tohumdan ve kökten bölünerek çoğaltılır. 

Galeri : 

Kokulo menekşe ( Viola odorata ) 
Gölge yerler için iyi bir yer örtücüdür. 

 Kokulu menekşe  ( Viola odorata )

Kokulu menekşe  ( Viola odorata )
Çiçek ve yaprağı 

Kokulu menekşe  ( Viola odorata )
Meyvesi / tohum keseleri 

Kokulu menekşe  ( Viola odorata )
Ağaç diblerine dikilebilir. 

Kokulu menekşe ( Viola odorata )
Doğadan 

Kokulu menekşe  ( Viola odorata )
 Soğuğa dayanıklıdır. 

Bu yazım da  ilginizi çekebilir. Mavi yazıyı  tıklıyarak okuyabilirsiniz. 

Kaynaklar: Wikipedia 

AFRİKA MENEKŞESİ ( Saintpaulia )

 

Afrika menekşesi ( Saintpaulia ionantha ) 

Afrika menekşesi, iç mekanlarda yetiştirilen en güzel çiçeklerden biridir. Yıl boyu açan, farklı renk ve şekildeki çiçekleri  ve daima yeşil renkli yaprakları ile bulunduğu ortama mutluluk verir.  Herdem yeşil, çok yıllık ve  otsu bir  bitki olan Afrika menekşesi aslında gerçek menekşe ( viola ) türü değildir. Bardak menekşesi ( gloxinia )  gibi Gesneriaceae familyasının bir türüdür.  Çiçeklerinin rengi menekşe renginde*  olduğu için adına Afrika menekşesi denir. Yine, adından da anlaşılacağı gibi anavatanı Güney Afrika ( Tanzanya ) dır. Doğal olarak, tropikal iklimlerdeki  yüksek sisli ormanlarda, ağaçlarda  ve  kayalıklarda yetişir.  Gövdesi yok gibidir, kalp şeklindeki yaprakları kalın ve tüylü olup  rozet halinde bulunur. Çiçeklerini  bir sapın ucunda, bir kaçı bir arada olacak şekilde  açar. 

Afrika menekşesinin 10 kadar türü tespit edilmiştir.  Ancak, süs bitkisi olarak 'Saintpaulia ionantha' türününün  melez ve kültivarları daha çok  yetiştirilir.  Doğal olarak yalın kat,  koyu mavi renkli çiçek açar, melez ve varyeteleri ( çeşitleri )  ebruli, katmerli, yalın kat  ve çok değişik renklerde çiçek açar. Bodur ve  alacalı yapraklı  çeşitleri de vardır. 

Afrika menekşesi ( Saintpaulia ionantha ) 

Afrika menekşesi kolay yetişen ve fazla bakım istemeyen bir çiçek olmasına rağmen, bazı hususlara dikkat edilmediği için bitki kolay ölebilir. Bu bitki için sulama  ve ışık çok önemlidir. Saksı direk güneş almayan ama  aydınlık, havadar bir  yere konmalıdır.  Fazla ışık almayan yerlerde ise çiçek açmaz. Saksının küçük ve yayvan olması gerekir,  büyük ve derin saksılara dikilirse enerjisini daha çok büyümeye harcadığı için daha az çiçek açar. Sularken, yaprağına su dokunmamasına  ve saksının dibinde uzun süre su birikmemesi gerekir,  aksi takdirde yapraklarda ve çiçeklerde  lekeler ve  kök çürümesi  olur.  Ancak toprağın daima yaş olması  gerekir. Afrika menekşeleri fazla sıcağı ve soğuk yerleri sevmez. 15 - 25 derece arası idealdir.  Humuslu, hafif  kumlu funda toprakları ve  aydınlık, nemli ortamları sever. Tohumdan  ve daha çok  yaprak çeliği ile üretilir. 

Afrika menekşesi,  bütün dünyada, en güzel anneler günü hediyesi olarak kabul edilir. 

Afrika menekşesi ( Saintpaulia ionantha )

Afrika menekşesi ( Saintpaulia ionantha ) 

* Menekşe rengi: Kırmızıya çalan  mavi ve maviye çalan mor renklerine  denir. Adını menekşe çiçeğinden alır. 
Kaynaklar: Wikipedia. Süs ve Sera Bitkileri ( Attila Odabaş ).

PEMBE TROMPET SARMAŞIĞI ( Podranea )

Pembe trompet sarmaşığı ( Podranea ricasoliana ) 

Pembe trompet sarmaşığı, katalpagiller  ( Bignoniaceae ) familyasının podranea cinsine mensup, çok yıllık, herdem yeşil, odunsu gövdeli bir bitkidir. Daha önce tecoma cinsindendir. Çiçekleri ve yaprakları güzel olduğu için dünyada  yaygın olarak süs bitkisi olarak yetiştirilir. Podranea, pembe renkli acem borusu, Zimbabve sarmaşığı gibi adlarla da bilinir. Anavatanı Güney Afrika'dır, Afrika ve Amerika'da doğal olarak yetişmektedir. Bazı ülkelerde istilacı kabul edilir.  

Katalpagillerin yurdumuzda doğal olarak yetişen türü yoktur. Ancak bazı türleri park ve bahçelerde süs bitkisi olarak yetiştirilmektedir. ( Acem borusu - Campsis radicans, Sigara ağacı / katalpa - Catalpa bignonioides, Jakaranda - Jacaranda mimosifolia, Huni çiçeği / Tekomaria - Tecomaria capensis ) 

Bilimsel adı Podranea ricasoliana olan pembe trompet sarmaşığı, tropikal ve subtropikal  iklimlerde yetişmektedir.  Akdeniz iklimi görülen ülkeler için idealdir. Yurdumuzun Akdeniz ve Ege bölgelerinin kıyı kısımlarında yaygın olarak park ve bahçelerde süs bitkisi olarak  yetiştirilmektedir.  

Önemli bir peyzaj bitkisidir, pergola, çit ve çardaklara sardılır. Yaz aylarında ve sonbaharda dalların uçlarında salkımlar halinde trompet / boru şeklinde, pembe renkli, güzel kokulu ve gösterişli  çiçekler açar. Çiçekler iki dudaklıdır, üst dudak 2, alt dudak 3 lopludur, boğaz kısmı beyazımsıdır.  Herdem yeşil, kenarları tırtıklı birleşik yapraklıdır. Gövde ve dallarındaki kökcüklerle 10 metreye kadar tırmanabilir, desteğe ihtiyacı vardır. Meyve, bol tohumlu silindirik bir kapsüldür.

Pembe trompet sarmaşığı çiçek ve yaprağı   

Pembe trompet sarmaşığı güneşli yerleri ve geçirimli, verimli  toprakları sever, soğuğa kısmen dayanıklıdır ( - 5 ), yazın  düzenli  sulama ister. Hızlı büyür, fazla uzayan dallarına budanarak form verilir.  Fazla bakım istemez, tohumla ve çelikle üretilir.

Galeri: 

Pembe trompet sarmaşığı ( Podranea ricasoliana )

Pembe trompet sarmaşığı ( Podranea ricasoliana )

Pembe trompet sarmaşığı ( Podranea ricasoliana )

Kaynaklar: Wikipedia 
 

KUDRET NARI ( Momordica )

Kudret narı ( Momordica charantia )

Kudret narı, kabakgiller ( Cocurbitaceae ) familyasının kudretnarı ( momordica ) cinsini oluşturan otsu  bitki cinsidir. Tropikal ve subtropikal  iklimlerde yetişir,  7 türü bulunmaktadır. Bunlardan 'Momordica charantia' türü yurdumuzda tıbbi amaçla ve  süs bitkisi olarak  yetiştirilmektedir. Tek yıllık, sarılıcı, tırmanıcı bir bitkidir. Doğal olarak Afrika, Güney Asya ve Avustralya'da yayılış gösterir ancak sebze olarak da tüketildiği için dünyaya yayılmıştır. 

En çok Hindistan, Meksika, Brezilya ve Kongo'da yetiştirilmektedir. Acı bir tadı vardır, Avrupa'da acı kavun, acı kabak, Afrika hıyarı, balsam elması, balsam armudu gibi adlarla da bilinir. Meyveleri olmadan yeşilken, pişirilerek yenir. 

Kudret narı ( Momordica charantia )

Cins adı latince 'ısırılmış' anlamına gelir, ısırılmış gibi olan tohumlarına atıfta bulunulmuştur. Epitet ( tür adı ) Antik  Yunanca 'güzel çiçekli' demektir ancak, sarı renkli olan çiçeğinin çok güzel olduğu söylenemez. 

Kudret narı ( Momordica charantia ) 

Kudret narı, yurdumuzda süs bitkisi olarak ve tedavi edici meyveleri için yetiştirilir. Meyve, 10 - 20 cm uzunlukta olup mekik şeklindedir, olgunlaştığında turuncu - kırmızı  renkli olur. Tohumlar  meyve kabuğunun altında bulunur, pürtüklü bir yüzeyi vardır. Yaprak, basit,  3 - 7 arası lobludur. Erkek ve dişi çiçekler ayrıdır ( monoik bitki  ). Trakya'daki illerimizde, halk arasında yağanda, yahanda ve yarhanda gibi adlarla bilinir. Yurdumuzun güney bölgelerinde ve Marmara bölgemizde daha çok yetiştirilir. 

Kudret narı -  çiçeği ( Momordica charantıa )

Meyveleri zeytinyağı veya bademyağı içinde bekletilerek elde edilen karışım ( maserat ), mide ülseri ve  yaraları iyileştirmek için, merhemi ise egzama ve cilt hastalıklarının tedavisinde  kullanılır. 

Kudret narı - yaprağı  ( Momordica charantıa )

Kudret narı, sıcak, havadar, güneşli yerleri ve humuş bakımından zengin, süzek ve gübreli topraklarda yetişir. Toprağının nemli olmasına dikkat etmek gerekir ancak çamur halinde olursa  kök çürüesi yapar. Soğukların başlamasıyla ölür.  Tohumdan üretilir. 

Kudret narı - meyve ve tohum 
 ( Momordica charantia )

Kudret narı ( Momordica charantia )

Kudret narı ( Momordica charantia )

Kudret narı - olgunlaşmamış 
( Momordica charantia ) 

Kudret narı ( Momordica charantia )

Kaynaklar: Wikipedia. Türkiye Bitkileri Sözlüğü ( Prof. Dr. Ertan Tuzlacı ).

SERVİ KAVAK

Selvi Kavak ( Hikaye )

Mustafa'yı yıllar sonra halasının cenazesi nedeniyle geldiği köyünde bir sürpriz beklemektedir. Yıkılmış evlerinin yerinde bir incir ağacı vardır artık, top oynadıkları sokaklarda in cin top oynamakta, tek bir çocuk sesi bile gelmemektedir. Köy, bir ören yeri gibidir. Çoğu ev boş ve yıkılmaya terk edilmiştir. Taşımalı eğitim nedeniyle kapatılan okulun çatısı çökmüş, harabeye dönmüştür. Burası artık çocukluğunun geçtiği yer değildi !  

Başsağlığı dileyen bir gencin; babaannem ile  aynı sınıfta okumuşsunuz lafını duyunca geçmiş zamanlar  film şeridi gibi gözümün önünden geçmeye başladı.

Köyün hemen yakınından etrafında 'servi' dediğimiz kavak ağaçlarının bulunduğu 'yuvacak' deresi geçiyordu. Kadınlar haftanın bir günü burada toplanır çamaşır yakardı. Biz de onların yanında, servi kavakların*  altında oyun oynar, yüzmeye çalışırdık. Kabukları oldukca düzgün olan bu ağaçların, gövdeleri karatahta gibiydi. Köyde kimin kimi sevdiğini, aşık olduğunu kabuklardaki yazılardan anlardık. Sonbaharda, bu ağaçların  yaprakları  dökülürken renkten renge girer ve  köye ayrı  bir hava verirdi.         

Beşinci sınıfa gidiyordum, kızlara karşı ilgi duymaya başlamıştım. Sınıfımızda Ayşe adında, yüzünden  gülümseme eksik olmayan, uzun siyah saçlı bir kız vardı. Ona aşık olmuştum ama sevdiğimi de bir türlü söyleyemiyordum. Çamaşır günü kendime göre bir plan yapmış, hiç yazı yazılmamış bir servi kavak ağacına kalp çizerek içine  adlarımızın baş harflerini yazmıştım. Ayşe'nin  bunu  görmesini istiyordum. Onu; gezelim diyerek servi kavağın altına getirmiştim ancak bu sırada  yanımıza gelen bir arkadaşımız  planımı suya düşürmüştü.  Okullar kapandıktan sonra da  köyden  göç etmiştik.   

Halamın  defin işleminden sonra geri dönmek için hazırlanmaya başlamıştık. Torununa benden söz eden bu kadını merak etmeye başlamıştım.  Acaba Ayşe olabilir miydi? 

Bu sırada  başsağlığı dileyen  delikanlı,  babaannem sizi çaya  davet etti demez mi !

Yıllar güzelliğini götürse de yüzündeki tebbessüm aynı duruyordu, saçları beyazlamıştı. Siz,  32 Mustafa mısınız? dedi. Numaramı bile unutmamıştı. Gözlerinde katarakt olduğu için çok iyi göremiyormuş. Çaylarımızı içerken, birbirimize kısaca hayat hikayelerimizi anlattık. İki oğlu, üç torunu varmış, eşini  üç yıl önce bir kazada kaybetmiş. Ben de kısaca, Almanya maceramdan ve burada yaptığım kısa  evliliğimden  söz ettim. 

Beni yolcu etmeye gelmiş, arabamız kalkmak üzereydi. Yıllar önce bir türlü söyleyemediğim, üstümdeki bu yükten artık kurtulmak istiyordum. 

Yolcular arabada yerlerini alırken şoföre, biraz daha beklemesini  rica ettim. Bir zamanlar altında oyun oynadığımız, üzerine adlarımızı yazdığımız  servi kavakların  bulunduğu dere kıyısına  gelmiştik. Zaman fazla yoktu; seni bir zamanlar çok  sevmiştim  ve hiç unutmadım dedim.  Gözleri dolmuştu, göz yaşlarını silmesi için bir mendil verdim. Belki geri dönersiniz diye çok bekledim dedi.Onun da beni sevdiğini duymak, yıllarca iyileşmeyen yaramı yeniden kanatmıştı. Adımızı  yazdığın servi kavak ağacı kesileli çok oldu dedi. Sonbahardı, rüzgar estikçe servi kavak ağaçlarının  yaprakları konfeti gibi yağıyor, dereye düşenler akıntıyla bir süre sonra gözden  kayboluyordu. İkimiz de susmuş, suya düşen  yaprakları seyrediyorduk.Korna çalmaya başlamıştı. Hadi sen git ben sonra  döneceğim dedi. Gözyaşlarımı  görmemesini istemiyordum, suya düşen yaprak gibi sesizce yanından uzaklaştım.Halbu ki bütün hayatım  onu hayal ederek  geçmişti.   

  

*Selvi veya servi  kavak  ( Populus pramidalis  ): Anadoluda yaygın bir kavak türüdür. Kara kavağa benzer, taç kısımları pramit şeklinde olur. Ehrami kavak olarak da bilinir. 

A KADİR BEKÇİ 

Dedemden Masallar.   27. 09. 2025, Bahçeköy / Seferihisar    

HİNT YAĞI BİTKİSİ ( Ricinus )

Hintyağı bitkisi - çiçeği ( Ricinus communis )

Bilimsel adı Ricinus communis olan hint yağı bitkisi, sütleğengiller ( Euphorbiaceae ) familyasının hintyağı ( ricinus )  cinsinin tek türüdür. Ülkemizde yaprakları  güzel olduğu için süs bitkisi olarak yetiştirilir.  Anavatanı Hindstan'dır. Doğal olarak Afrika'nın tropikal iklim görülen yerlerinde ve Akdeniz havzasında  yetişir. Kene çiçeği, Hint baklası, Afrika harika ağacı, köstebek fasulyesi,  Japonika, dedemene, castor oil gibi adlarla da bilinir. Tek veya çok yıllıktır; doğal olarak yetiştiği bölgelerde  10 - 12 metreye kadar  boylanarak ağaç halini alırken, soğuk iklimlerde tek yıllık, 1,5 m - 2,5 m boylarında,  otsu bir bitki halinde kalır. Hindistan, Brezilya gibi bazı  ülkelerde tohumlarından yağ elde etmek için yetiştirilmektedir.  

Hint yağı, sanayide sabun, mürekkep ve boya üretiminde, kolay ısınmadığı için motor yağı olarak ( Castor oil ) kullanılır. Eskiden issiz olduğu için kandillerde kullanılmıştır. Geleneksel tıpta, cilt bakımından saç bakımına kadar pek çok alanda kullanılan doğal bir üründür. Kabızlık tedavisinde müsil olarak kullanılır. Yağı zehirsiz olmasına rağmen mutfakta kullanılmaz. Tohumlarından süs eşyası yapılır.  

Hint yağı bitkisi hızlı büyür, kırmızı renkli ve dallı bir gövdesi vardır, sıcak iklimlerde gövde kalınlaşarak  ağaç haline gelir.  Yurdumuzda ve  yetiştirildiği  ülkelerde  naturalize ( doğallaşmıştır )  olmuştur. Bazı ülkelerde istilacı sayılır. Bitki 'risin' adlı çok zehirli  bir madde taşıdığı için, dikilecek yerin  dikkatli seçilmesi gerekir.  

Cins adı olan ricinus, Latince kene anlamına gelir. Tohumları keneye benzediği için bu ad verilmiştir. Epitet ( tür adı ) adı olan communis, yaygın anlamına gelir. Doğal olarak yetiştiği yerlerde  yaygın  olduğunu işaret eder. 

Hintyağı bitkisi - genel görünümü 
( Ricinus communis )

Çiçekler dik salkımlarda toplanmıştır, taç yaprakları yoktur ve sarımsı - yeşil renklidir.  Üst tarafta dişi, alt kısımda erkek çiçekler bulunur. Yaz aylarında ve sonbaharda  çiçek  açar. Meyve içinde çok fazla tohum bulunan dikenli bir kapsüldür. Yapraklar uzun saplı, tüysüz, büyük ve el şeklinde olup,  7- 12 parçalıdır. 

Sıcak ve ılıman iklimlerde yetişir. Güneşli yerleri ve geçirimli, nemli, verimli toprakları sever. Donlara karşı duyarlıdır, yazın düzenli sulanması gerekir.  Destek ister, budanarak form  verilir. Park ve bahçelerde peyzaj bitkisi olarak kullanılır. Tohumla üretilir, çoğu zaman dökülen tohumlarından biter. 

Hintyağı bitkisi ( Ricinus communis )

Hintyağı bitkisi ( Ricinus communis )

Kaynaklar: Wikipedia. Extension Gardener.

JAPON KAMELYASI ( Camellia japonica )

Japon kamelyası, genel görünümü 
Camellia japonica / Taşbaşı Parkı, Giresun 

Japon kamelyası ya da kısaca kamelya, çaygiller ( Theaceae ) familyasının kamelya ( camellia ) cinsine mensup, herdem yeşil çalı ya da ağaç  formlu bir bitkidir. (  bazen 10 - 15 metreye kadar boylanabilir ) Çin, Kore ve Japonya'ya özgüdür ancak süs bitkisi olarak dünyaya dağılmıştır. Ilman iklimlerde yetişir. Eski çağlardan beri Çin, Japonya ve Kore'de bahçelerde  süs bitkisi olarak yetiştirilmiştir. Tohumlarından yağ, yaprağından çay elde edilir. Ayrıca boya ve kozmetik sanayinde kullanılır.   

Cins adı, doğa bitkileri üzerinde çalışmalarıyla tanınan Çek Georg Joseph Camel ( 1661 - 1706 ) atfen verilmiştir.  Epitet ( tür adı )  doğal olarak yetiştiği topraklara ( Japonya ) atıfta bulunur. 

Kamelya ( camellia )  cinsine mensup bütün dünyada 350 kadar bitki türü vardır. Bunlardan başta  Japon kamelyası ( Camellia japonica )  olmak üzere  kış kamelyası ( Camellia  sasanqua )  gibi bazı  türleri, melezleri  ve çeşitleri   süs bitkisi olarak yetiştirilir. 

Japon kamelyası çiçeği ve tomurcuğu 
 ( Camellia japonica )  

Camellia japonica ( Süs kamelyası ); Yukarıda da söz ettiğim gibi bütün dünyada en çok  yetiştirilen kamelya ( camellia )  türüdür. 30.000 kadar çeşidi olduğu belirtilmektedir. Kış sonuna doğru ve ilkbaharda, fincan, şakayık, anemon,  gül gibi değişik   şekillerde  beyaz, pembe ve kırmızı renklerde  muhteşem  çiçekler  açar.  Yaprakları parlak, yeşil renkli,  kalın ve meşin gibi serttir. Meyve, iri tohumlu bir kapsüldür.  İstanbul ve yurdumuzun kuzey kısımları için uygundur. 

Çin kamelyası / Çay kamelyası  ( Camellia sinensis )
Yapraklarından çay yapılan değerli bir  kamelya türüdür. 

Bazı kamelya türleri ise çay,  yağ, boya ve kozmetik sanayinde kullanılır. 

Çay kamelyası, Çin kamelyası  ( Camellia sinensis ):   Yapraklarından çay elde edilir, bu nedenle ticari öneme sahiptir. Beyaz çiçeklidir. Doğu Karadeniz Bölgesinde  yetiştirilir. 

Yağ kamelyası  ( Camellia olifera ):  Tohumlarından elde edilen  yağ,  yemeklik olarak ve kozmetik sanayinde kullanılır. Çin, yemeklik yağ ihtiyacının büyük bir kısmını kamelya yağından karşılar.

Japon kamelyası, kışları fazla soğuk geçmeyen yerlerde asitli, organik madde bakımından  zengin, iyi drene edilmiş nemli topraklarda ve yarı gölge yetişir. Kurak yerleri ve kireçli topraları sevmez. Fazla sıcak  ve rüzgardan olumsuz etilenir. Yazın bol su ister, yaprağına su  püskürtülmesini sever. Çiçek açtıktan sonra budanır,  geç budanırsa tomurcukları kesildiği için çiçek açmaz. Daha çok bahçelerde peyzaj çalışmalarında kullanılır, büyük saksılara da dikilir. 

Uzun ömürlü ve dayanıklı bir bir bitkidir. Japon'yada  500  yıllık olanlar vardır. Fazla bakım istemez.  Tohumla, çelikle ve aşı ile üretilir. 

 Alabama ( ABD ) eyaletinin resmi  çiçeğidir. 

Japon kamelyası çiçeği 
( Camellia japonica ) 

Japon kamelyası, çiçeği, yaprağı ve meyvesi
 ( Camellia japonica )

Japon kamelyası ( Camellia japonica )

Japon kamelyası ( Camellia japonica )

Kaynaklar: Wikipedia. Süs ve Sera Bitkileri ( Atilla Odabaş ). Gardenia.  net. Ağaçlar ve Çalılar 1 ( Prof. Dr. Ersin Yücel ). Türkiye'nin Ağaçları ve Çalıları ( Necati Güvenç Mamıkoğlu ). Türkiye'nin Bütün Ağaçları ve Çalıları ( Prof. Dr. Ünal Akkemik ) 

TAVŞANMEMESİ ( Ruscus )

Tavşanmemesi ( Ruscus aculeatus ) 

Türkçede yaygın adı tavşanmemesi olan Ruscus aculeatus, Kuşkonmazgiller ( Asparagaceae ) ailesine bağlı, herdem yeşil, rizomlu ( toprak altı gövdeli ), bodur bir çalıdır.  Avrasya ve Kuzey Afrika'ya özgüdür ancak süs bitkisi olarak dünyanın diğer bölgelerine de yayılmıştır. Dünyada yedi, yurdumuzda ise tavşanmemesi ( Ruscus aculcatus )  ile birlikte dört türü  ( Ruscus colchicus /  zernek, Ruscus hypoglossum / atdili  ve Ruscus hypophyllum / tavşan kirazı ) yetişmektedir. Tavşanmemesi, gelinküpesi, tavşan elması, fare dikeni, emir, herdemtaze, sıçan dikeni, tavşantopuğu, dikenli mersin, ruskus, kasap süpürgesi, çalı süpürgesi ....  adları ile  bilinir. 

Cins adı eski Yunanca  'gaga' anlamına gelir. Yapraksı gövdenin ucunun kuş gagası şeklinde olduğunu ifade eder. Türkçe adı olan tavşanmemesi  ise,  bitkinin meyvesinin tavşan memesine benzediğini işaret etmektedir. Epite ( tür adı )  dikenli demektir, yapraksı gövdedisinin ucunun, sert ve batıcı olduğunu belirtir. İki evciklidir, yani erkek ve dişi çiçekler ayrı bitkilerde yer alır. Meyveleri sonbaharda olgunlaşır. 

Bitkinin çiçek ve meyvesi 

Dikine büyür ( 20 - 60 cm ), mersine ( myrtus ) benzer, bu nedenle dikenli mersin, yahudi mersini  olarak da  bilinir,  kışın yaprağını dökmez.  Bitkinin dalları değişime uğrayarak  yaprak şeklini almıştır,  ucu sert ve  batıcıdır.  Gerçek yapraklar ise bunların  üzerindedir,  pulsu ve mızrak şeklindedir.  Çiçeklerini   yaprakların koltuğundan  çıkan  bir sap üzerinde açar,  yeşilimsi beyaz renklidir.  Meyve,  üzümsü,  küre şeklinde, parlak kırmızı renkli ve tek çekirdeklidir.Yurdumuzun Marmara, Asıl Ege ve Karadeniz ve Akdeniz  bölgelerinde, ormanlık yerlerde yetişir.

Bitkinin genç sürgünleri eski çağlardan beri sebze olarak kullanılmıştır. Ayrıca tohumlarından bir tür  kahve yapılır. 

Eski çağlardan beri bitkinin dalları,  kurutulmuş kök ve rizomları tıbbi amaçlarla kullanılmıştır. ( idrar söktürücü ve taş düşürücüdür, kan dolaşımını harekete geçirir, ödemi azaltır, meyvesi müshil etkilidir. )

Bitkinin dalları,  Avrupa'da süpürge olarak kullanılmıştır, kasap süpürgesi denir. Günümüzde ise süs bitkisi olarak yetiştirilmektedir.  Daha çok peyzaj çalışmalarında  kullanılır. Dallarından  kesme çiçek aranjmanlarında yararlanılır.  Dikenucu ( Smilax excelsa ) meyvesi ile tavşanmemesi dalları kombine edilerek,  'kokina' adı ile özellikle yılbaşında çiçekcilerde satılır. Bulunduğu  yere bereket ve şans getirdiğine inanılır. 

Yetiştirilmesi oldukca kolaydır, fazla bakım istemez. Direk güneşi sevmez, gölge ve yarı gölge yerleri ve geçirimli, nemli toprakları sever. Soğuğa ( - 20 kadar ) ve kuraklığa dayanıklıdır. Bahçelerde ve  büyük saksılarda da  yetiştirilir. Tohumla ve bölünerek çoğaltılır. Tohumları kuşlar tarafından dağıtılır. 

Tavşanmemesi ( Ruscus aculeatus ) 

 

Kokina 

Kaynaklar: Türkçe Bitki Adları Sözlüğü ( Turhan Baytop ). Türkiye'nin Ağaçları  ve Çalıları ( Necati Güvenç Mamıkoğlu ). Ağaçlar ve Çalılar 1 ( Prof. Dr. Ersin Yücel ). Şifalı Bitkiler Ansiklopedisi ( Oktay Mete ). Wikipedia