KAZAYAĞI ÇİÇEĞİ ( Carpobrotus )

Buzçiçeği  ( Carpobrotus acinaciformis )
( Seferihisar / İzmir )

Halk arasında kaktüs sanılan kazayağı çiçeği (  carpobrotus ), aslında Aizoaceae ( Buzçiçeğigiller ya da Makasotugiller ) familyasına ait etli yapraklı ( sukulent ) bir bitki cinsidir. Üç köşeli olan  kalın yaprakları kazayağı ve makasa benzediği için  için,  kazayağı veya  makas otu denir. Ancak kazayağı ismi,  maydanozgillerden Oenanthe pimpinelioides ve horozibiğigillerden Chenopodium album ( ak sirken otu )  içinde kullanılır.  Bütün dünyada  toplam 30  türü vardır. Çoğunun Anavatanı Güney Afrika olan bu bitkilerin,  az da olsa bazı türleri Güney Amerika ( Şili )  ve Avustralya kökenlidir.  Ilıman ve subtropikal iklimlerde yetişir. Çok yıllık olan bu bitkiler sürünücü ve yayılıcıdır, bazı ülkelerde istilacı kabul edilmektedir. Yerel biyoçeşitliliği tehdit eder. Yaz mevsiminde papatyaya benzeyen  büyük ve gösterşli  çiçekler açarlar. Yaprakları kalın, yeşil renkli, üç köşeli ve sukulentir. İçinde aloe vera bitkisindeki gibi  şifalı ve antiseptik bir jel bulunur ( Denizanası sokmalarına, güneş yanıklarına ve böcek sokmalarına  iyi gelir ).  Bazı aizoaceae türleri içinde bulunan su kesecikleri  nedeniyle, buz kristalleri gibi  ışığı yansıtırlar,  bu nedenle eski adı kısaca  'mezem' olan Aizoaceae familyasına buzçiçeğigiller de denir.     

Carpobrotus, latince 'yenilebilir meyve' demektir, zira bitkinin ekşi incir veya cadı inciri denilen  meyveleri ve etli  yaprakları yenir.  Güney Afrika'da meyvelerinden reçel yapılır. Olgunlaşan meyvelerinin içindeki jölemsi kısım kabuğu soyulduktan sonra yenir. Tadı, kiviyi andırır. Ülkemizde,  parklarda, deniz kıyılarında, taş bahçelerinde süs bitkisi olarak yetiştirilir. Özellikle kötü görünen yerleri kapaması için dikilir. Ayrıca deniz kıyılarında kumullara karşı, erozyonla mücadelede ve yangın tehlikesi olan yerlerde bariyer olarak kullanılır. Ege ve Akdeniz bolgelerimiz için uygundur.  Tam güneşli yerleri sever, gölge yerlerde iyi gelişemez ve çiçek açmaz. 

Makas otu da denilen kazayağı ( Carpobrotus )  cinsinin, yurdumuzda iki türü yetiştirilmektedir. 

Kazayağı çiçeği  ( Carpobrotus edulus )

Ekşi incir veya cadı inciri. 

Sarı kazayağı çiçeği  ( Carpobrotus edulis )

Kazayağı meyvesi ( Cadı inciri,  Ekşi incir ) 

-  Carpobrotus edulis: Kazayağı çiçeği, Cadı inciri, Makas otu, Buzçiçeği.   

Solarken pembeleşen, büyük,  sarı renkli ve gösterişli çiçekler açar. Bu nedenle, pembe - mor  çiçek açan yakın akrabası olan  Carpob acinaciformis'ten kolayca ayrılır.

- Carpobrotus acinaciformis: Kazayağı, Buzçiçeği, Katırtırnağı, Makas otu    

Pembe- mor renkli çiçekler açar. Bazı otoriteler bu bitkiyi C. edulis'in  varyetesi kabul etsede, birbirlerine çok benzeyen bu bitkiler bilimsel kaynaklarda ayrı türler olarak kabul edilir. Türkiye'de ve dünyada soğuğa karşı en dayanıklı olan bu tür  yetiştirilmektedir. 

Makas çiçeği ( Carpobrotus acinaciformis ) 

Kazayağı çiçekleri  kuraklığa, sıcağa ve tuza  dayanıklıdır, güneşli ve sıcak yerleri severler.  Soğuklara kısmen dayanıklıdır. Toprak bakımından seçiçi değildir, kumlu, taşlı ve drenajı iyi olan  yerleri tercih ederler. Kaba ve ağır olduğu için, saksı da yetiştirmeye pek uygun değildir. Hemen hemen hiç bakım istemez, yazın bir kaç haftada bir sulamak yeter, kışın sulmaya gerek yoktur. Üretilmesi çok kolaydır, çelikle ve tohumla üretilir.

Halk arasında katırtırnağı da denilen Carpobrotus acinaciformis )
 

Not: Diğer buzçiçeği türlerini tanımak için burayı tıklıyabilirsiniz. 

Kaynaklar: Kaktüsler ve Diğer Etli ( Sukulent ) Bitkiler (  Nejat Ebcioğlu ). Wikipedia, Evrim Ağacı