Halk arasındaki adı
baston kaktüs olan Cylindropuntia spinosior,
Kuzey Amerika çöllerine özgü, odunsu gövdeli, çok yıllık bitkidir. Çok dikenli olduğu için 'dikenli kakatüs', kamış kaktüs de denir. Boyu, doğal olarak yetiştiği bölgelerde 2 - 3 metreyi bulur, dikine olarak büyür, gövdesi ve dalları silindir şeklindedir. İlkbahardan başlayarak yaz boyu pembe, kırmızı, mor, sarı veya beyaz renklerde, fincan şeklinde gösterişli çiçekler açar. Yetiştirildiği bazı ülkelerde ( Avustralya ) istilacı ot olarak kabul edilmiştir.
Neden baston kaktüs deniliyor?
Bitki öldükten sonra dışındaki etli kısım dökülür, geriye içi boş, silindirik ve üzerinde geometrik çıkıntılar olan, çok sert odunsu bir iskelet kalır. Yerliler ve kovboylar bu sert kaktüsleri toplayarak baston, şemsiye sapı, abajur ayakları gibi ev eşyaları yapımında kullandıkları için, adına baston kaktüs denilmiştir.
 |
Baston kaktüs ve çiçeği
|
Meyvelerinin tadı güzel değildir, ekşidir. Dikenleri yakılarak temizlendikten sonra, ekşiliği azaldığı için daha çok pişirilerek yenir. Yerli halk tarafından, açlık ve susuzluk zamanlarında daha çok yenmiştir. Çiçek tomurcukları sütten daha fazla
kalsiyum içerdiği için,
kemik erimesine karşı geleneksel ilaç olarak kullanılmıştır.
Halk arasında bu kaktüse; atlayan katüs, zıplayan kaktüs de denir.
Dikenlerinin ucunda çok küçük kancalar bulunan bu katüsün yanından geçilirken bu dikenler nedeniyle en ufak bir temasta kaktüsün gövde parçaları ana bitkiden ayrılır ve dokunan kişinin kıyafetine ya da derisine yapışır. Bitki sanki üzerine atlamış gibi olduğu için bu adı almıştır. Hatta insanlar, kaktüsün üzerlerine doğru zıpladığını iddia ederler. Aslında bu; bitkinin yayılması için geliştirdiği bir stratejidir. Çöl hayvanlarının kürküne takılarak uzak mesafelere taşınan bu silindirik gövde parçaları, yere düştüğü anda kök salarak yeni bir kaktüs oluşturur.
 |
Baston katüs meyvesi
|
Kuşlar (
kaktüs çalıkuşu ) yuvalarını yırtıcı hayvanlardan korunmak için bu kaktüsün en dikenli kollarının üzerine yaparlar. Dikenler o kadar sık ve kesicidir ki, tilki, yılan veya yırtıcı kuşlar bu yuvaya ulaşamaz. Kaktüs adeta kuşlar için aşılmaz bir kale görevi yapar.
Baston kaktüs soğuğa oldukca dayanıklıdır ( - 15 - 18 derece ) şiddetli kış soğukları karşısında kışın gövdesindeki suyu toprağa salar ve ve buruşur, bahar gelince suyu tekrar içine alarak canlanır ve hiçbir şey olmamış gibi büyümeye başlar.
 |
Baston kaktüs çiçeği
|
Baston kaktüs daha çok açık alanlarda,
kaya bahçelerinde yetiştirilmeye uygundur. Saksıda yetiştirilirse, çok dikenli olduğu için koyulduğu yerin özellikle çoçukların oyun alanlarından uzak ve yüksek olması gerekir. Direk güneşi sever, gölge yerlerde cılızlaşarak güzelliğini yitirir. En kolay çelikle üretilir, gövdesinden kesilen parça kabuk bağladıktan sonra dikilmelidir ve bir hafta sulanmaması gerekir. Normal çiçek toprağı yerine kaktüs toprağına dikilir. Toprağı kurudukca sulanır. Fazla su katüslerde kök çürümesine neden olur.
 |
| Baston kaktüs ve meyveleri |
 |
| Dev bir baston kaktüs ( Cylindropuntia spinosior ) |
