Cittaslow Botanik Park: Umay Nine Ağacı

Umay Nine Ağacı etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster

13 Ocak 2014

TARİHİ KORUYAN MUZUR AĞAÇ VE TEOS ANTİK KENTİ

Yazıma konu olan meşhur Menengiç / çitlembik ağacı
Teos Antik Kenti'nin, tarla duvarı için kullanılan taşları

Ağaçların, dünyamız ve insanlar için ne kadar yararlı ve önemli olduğunu sanırım anlatmaya gerek yoktur. Ancak, ağaçların tarihi nasıl koruduğunu merak ettiğinizi biliyorum. Ağaçlar tabi ki tarihi koruyamaz, bunu mecazi anlamda kullandım, amacım tarihi eserlerimize karşı olan sorumluluklarımıza dikkat çekmek istedim. Bu nedenle yazıma böyle bir başlık attım. Kendi kendime de, artık sen bu işi öğreniyorsun diyorum. Hani hep anlatırlar ya köpek insanı değil de, insan köpeği ısırınca haber olur diye... Yine de sizleri yanılttığım için kusura bakmayınız, yazımım tamamını okuyunca bana hak vereceğinizi umuyorum.

Tarihte çok sayıda uygarlığa ev sahipliği yapmış olan Anadolumuzun, hemen hemen her köşesinde ayrı bir tarih yatmaktadır. Bizlere de, ev sahibi olarak bunları korumak ve insanlığın hizmetine sunmak düşmektedir. Ancak, bu kültür varlıklarımızı iyi koruduğumuzu söyemek zor, bilerek veya bilmeyerek bunlara yeterince koruyamıyoruz. Bu yüzden bir çok doğal ve kültür varlığımız yok oluyor. Bu kültür varlıklarımızda birisi de, İzmir ilimizin Seferihisar ilçesinde bulunan Teos Antik Kenti.
Teos Antik Kenti, yurdumuzdaki en önemli 12 İyon kentinden birisidir. Efes kadar ünlü olan bu kent, maalesef yeterince tanınmamaktadır. Bunun en önemli nedenlerinden biri de, hala bu antik kentin gün ışığına çıkarılmamış olmasıdır.

Teos Antik Kenti, İzmir'e 50 , Seferihisar'a ise 5 km. mesafededir. Sığacık körfezinin kıyısında, liman şehri olarak kurulmuştur. Tarihi, bazı kaynaklara göre MÖ. 3000 yıllarına kadar dayanmaktadır. İyonlar zamanında dünyanın en önemli ticaret ve sanat merkezlerinden biri haline gelmiştir. İlk defa sanatçılar burada örgütlenmişlerdir. Bu nedenle 'Sanatcılar Kenti' olarak ün yapmıştır. Dionysos Tapınağı Teos'un en önemli yapısıdır. Antik tiyatro, Akropol, Agora ve Meclis binası ( Bouleuterion ) diğer önemli yapı ve alanlardı. Teos Antik Kenti bir yarım ada üzerinde kurulduğu için, bugün hala izleri görülen iki limana sahipti.

Seferihisar, Anadolu Selçuklular zamanında Türklerin eline geçmiştir. Kanuni zamanında buradaki kale ( Sığacık Kalesi ) yeniden yapılarak bu günkü şeklini almıştır. Maalesef, bu kalenin yapımında Teos Antik Kenti'nin taşları kullanılmıştır. Halk ise, bu taşları ev ve bahçe duvarı yapımında kullanılmıştır. Teos'dan 25 km. uzaklıkta bulunan, bir başka İyon kenti olan Lebedos Antik Kenti ( Ürkmez ) üzerinde ki yapılar hala durmaktadır.

Antik Tiyatro ve Anıt Menengiç ağacı
Teos Antik Kenti, Seferihisar

Teos Antik Kenti'nin bir başka önemli özelliği de; tarihe tanıklık etmiş, yaşları 3000 ile 1000 yıl arasında değişen 150 anıt zeytin ve menengiç ağacına ev sahipliği etmesidir. Bu kadim ağaçlardan biride, 1800 yaşında olan ve halan zeytin veren Umay Nine Ağacı. Bu anıt zeytin ağacına, 'Umay Nine Ağacı ' ismi 2018 yılında verilmiştir. Bu isimlendirmede, Ünlü yazar Buket Uzuner'in romanlarında geçen, doğayla ve toprakla derin bir bağ kurmuş bilge Anadolu kadını 'Umay Nine' karekterinden esinlenilmiştir. Ama ben size, Teos Kenti yakınında bulunan ve halk arasında çitlembik de denilen bir menengiç ağacından ( Pistacia terebinthus ) söz etmek istiyorum.

Umay Nine Ağacı
Teos Antik Kenti, Sığacık, Seferihisar

Zaten bu yazıyı kaleme almama da bu ağaç neden oldu. Yukarıda fotoğrafını gördüğünüz bu menengiç ağacı, Teos Antik Kenti'nden sökülen taşlardan yapılmış olan bir bahçe duvarının tam da orta yerinde bitmiş. Ağaç büyüdükce, Teos Antik Kenti'nden getirilen mermer taşlardan biri de köklerinin arasına sıkışmış. Bu yüzden ağacın köke yakın kısmı genişleyerek popo şeklini almış, halk bu yüzden adını 'muzur ağaç' koymuş. İşin daha ilginç yanı ise, Teos Antik Kenti'nden sökülerek getirilen bu tarihi mermer taşı bu ağaç sayesinde sapa sağlan korunmuştur. Kim bilir, belki de mermer taşı Teos'un tarihine ışık tutacaktır.

Teos Doğa Sporları Grubu olarak, her yıl en az bir kaç defa Teos Antik Kenti ve çevresinde doğa yürüyüş yapıyoruz. Burada 2010 yılında beri, yeni bir kazı çalışması yapılıyor ( Daha öncede burada farklı zamanlarda, bazıları yabancı bilim adamları tarafından olmak üzere dört kez kazı yapılmış ). Ancak, çalışmalar gördüğümüz kadarıyla çok yavaş yürüyor. Daha önceki kazılarda olduğu gibi, umarız yarı da kalmaz. Zira, dört yıldır yapılan kazılarda gözle görülen bir şey ortaya çıkarılmamış. Halbuki, buranın bir an önce günyüzüne çıkarılması ve insanlığın hizmetine sunulması gerekmektedir. Bunun, ayni zamanda bütün insanlığa karşı olan bir bir borcumuz olduğunu da unutmamız gerekir.

Yıllarca okullarda tarih dersleri okuttum. Öğrencilerime hep, tarihin geçmişle gelecek arasında bir köprü görevi gördüğünü anlatmaya çalıştım. Geçmişimizi bilmeden geleceğimizle ilgili doğru kararlar vermemiz mümkün değildir.

Bugün ülkemizde, 30 üniversitesinde arkeoloji bölümü bulunmaktadır. Bu fakültelerden her yıl 2000 kadar arkeolog mezun olmaktadır, bunların çoğunun işsiz olduğu söyleniyor. Üniversitelerimizden ve arkeologlarımızdan yararlanılarak, tarihi zenginliklerimiz daha kısa bir zamanda ortaya çıkarılabilir.
Ülkemizde yapılan arkeolojik kazıların çoğu yabancı arkeoloğlar tarafından yapılmakta, bu sırada bazı eserler yurt dışına kaçırılmaktadır, dah sonrada bunların geri getirilmesiyle uğraşılmaktadır.

Hayata olumlu bakmaya çalışıyorum, bardağın boş değil dolu tarafını görmeye, yapıcı olmaya gayret ediyorum. Ancak, ülkemizin sahip olduğu çok değerli kültür varlıklarına yeterince sahip çıkılmamasına, bunların hala insanların hizmetine sunulmamış olmasını ise; ülkem adına üzülüyorum.