MAYMUN ÇIKMAZ AĞACI ( Ceiba )

Klasik maymun çıkmaz ağacı ( Ceiba speciosa )
Kaş / Antalya 

Halk arasında adına maymun çıkmaz ağacı denen Ceiba speciosa ( Eski adı Chorisia speciosa ), Ebegümecigiller ( Malvaceae ) familyasından, 20 metre  kadar boylanan, kışın yapraklarını döken ilginç gövdeli  bir bitkidir. Gövdesi ve dalları yoğun ve sert dikenlerle kaplı olduğu için maymun çıkmaz ağacı denir. ( Otcul hayvanlardan kendini korunmak için bu dikenler oluşmuştur ). Türkçe literatürde ve kaynaklarda adı, 'floş ağacı" olarak geçer.  Ayrıca;  pamuk ağacı, kopak ağacı, ipek ağacı, ipek ipi ağacı, barınak ağacı, sığınak ağacı  gibi adlarla da tanınır. Anavatanı Güney Amerika'dır. ( Arjantin, Uruguay, Paraguay ve Brezilya ). Tropikal, subtropikal ve sıcak  iklimlerde yetişir. Soğuğa fazla dayanıklı değildir. Yurdumuzun Akdeniz ve Ege bölgelerinin kıyı kesimlerinde, park ve bahçelerde süs bitkisi olarak yetiştirilir.    Amerika ve Afrika'da yetişen  17 türü vardır. 

Ceiba ( İspanyolca ) dev ağaç anlamına gelmektedir. Hızlı büyür, gövdesi yaşlandıkca  kalınlaşarak şişe ağacına  ( baobab ) benzer.  Ağacın ters dönmüş gibi olması, yerli halk  tarafından 'sarhoş ağaç' olarak adlandırılmasına  neden olmuştur.  Sonbahar  ve kış aylarında, genellikle yaprakları  döküldükten sonra  çiçek açar. En güzel çiçek açan ağaçlar arasında gösterilir.    

Gençken yeşil renkli olan gövdesi, yaşlanınca gri bir rek alır. Gövdesinde su depolar, bu nedenle kuraklığa dayanıklıdır. Yapraklar elsi, birleşik ve  5 - 7 yaprakcıklıdır.  

Maymun çıkmaz ağacı ( Ceiba speciosa )
Pembe çiçeklidir.  

Bir adı da kopak ağacı olan maymun çıkmaz ağacı
Kaş / Antalya   

Pembe renkli, huni şeklinde, boğaza yakın kısımları sarımsı - beyaz olan çok gösterişli  çiçekler açar.    Ancak çiçekleri  kısa ömürlüdür ( bir günlük ). Çiçek açtıktan sonra oluşan armut şeklindeki tohum kapsüllerinin  çatlaması sonucu; içinde siyah tohumlar ve  beyaz renkli  ipliksi doku kabararak dalların uclarında  pamuk topları oluşturur bu nedenle bir adı da  'pamuk ağacı' dır.  Tekstil sektöründe ve sanayiinde dolgu malzemesi olarak kullanılır. Ayrıca tohumlarından yağ elde edilir. Zehirli bir bitkidir. 

      Beyaz çiçekli maymun çıkmaz ağacı ya da Beyaz çiçekli  floş ağacı ( Ceiba insignis ): 

Ceiba speciosa'ya çok benzer, boğaz kısmı  altın renginde, sarımsı - beyaz renkli çiçek açar.  Gövdesi  C. speciosa'ya göre daha kısa ve  kalındır. Kuzey Peru ve Güney Ekvador'da doğal olarak yetişir. Ceiba speciosa'a kadar dikenli değildir. Şişe şeklindeki gövdesi, bileşik yaprakları, beyaz renkli çiçekleri ve yayvan dalları ile tanınır.  

Beyaz çiçekli maymun çıkmaz ağacı ( Ceiba insignis )
Uzbaş Arboretum, Urla / İzmir  

Beyaz çiçekli maymun çıkmaz ağacı ve çiçeği 
              ( Ceiba insignis çiçeği ) 

Beyaz çiçekli maymun çıkmaz ağacı ve çiçeği 
( Ceiba insignis )

Beyaz çiçekli floş ağacı / Beyaz çiçekli floş ağacı
( Ceiba insignis ). İstinyePark önü. Balçova / İzmir 

Beyaz çiçekli floş ağacı ve yünlü  tohumları 

Maymun çıkmaz ağaçı ( ceiba ), uzaktan, şişe ağacına ( Brachychiton rupestris ) benzer ( Ancak şişeş ağacının gövdesi dikensiz olup çiçekleri küçüktür ).  Güneşli yerlerde daha bol çiçek açar,  geçirili ve  nemli toprakları sever, kuraklığa dayanıklıdır.  Soğuk yerleri sevmez, don olan yerler için uygun değildir. Akdeniz kıyılarında park, bahçe ve yol kenarlarına dikilir. Tohumdan üretilir.

Kaynaklar: Vikipedi, Ana Britannica ve internet siteleri.