KARAGÖZLÜ SUZAN SARMAŞIĞI

Karagözlü susan sarmaşığı ve ünlü  çiçeği
(Thunbergia alata )

Bütün dünyada, halk arasında ki adı 'karagözlü susan' olan Thunbergia alata, ayıpençesigiller ( Acanthaceae ) familyasından çok yıllık, sarmaşık formlu ve otsu bir bitki türüdür. Anavatanı Doğu Afrika'dır, süs bitkisi olması dolayısıyla dünyaya yayılmış ve yetiştirildiği birçok ülkede doğallaşmıştır. Hatta bazı ülkelerde istilacı kabul edilmektedir. Trompet ( boru ) şeklinde, merkezi siyah - mor, taç yaprakları  turuncu, sarı, kırmızı veya  beyaz renklerde olabilen, gösterişli çiçekleri vardır. Adına da bu yüzden karagözlü susan / suzan  denir ( hikayesi aşağıda ).  

Cins adı, Güney Afrika florası üzerinde büyük çalışmalar yapan İsveçli doğa bilimci Carl Peter Thunberg ( 1743 - 1828 ) onurlandırmak için verilmiştir.     

Karagözlü Susan / suzan  sarmaşığı 
( Thunbergia alata )

Thunbergia alata, hızlı büyüyen ve yoğun çiçek açan bir sarmaşıktır. Bahçelerde kötü görünen yerleri kamufle etmek için çok idealdir. Pergola, tel ve çardaklara sardırılır. Askılı saksılarda da çok güzel durur.  İlkbahardan başlıyarak sonbahara kadar kadar, uzun bir çiçeklenme dönemi sürer. Güneşli ve yarı gölge yerleri ve drenajlı ( geçirimli ), verimli ve nemli  toprakları sever. Yaz aylarında öğle güneşinden korumak gerekir. Tropikal iklimlerde ve don olmayan yerlerde çok yıllık olarak yetişirken, ülkemizde tek yıllık olarak yetiştirilir. Zehirsizdir, Afrika'da sebze olarak yendiği, tohumlarının ise hayvan yemi olarak kullanıldığı beltilmiş. Tohumdan ve  çelikle üretilir. 

Bu sarmaşık adını İngiliz şair John Gay tarafından 1729 yılında yazılan ve çok popüler bir aşk şiiri olan  'Black - Eyed Susan / Kara  Gözlü Suzan'  borçludur. 

Şiir, denize açılmak üzere olan bir savaş gemisindeki denizci Sweet Williamile ile sevgilisi Susan arasındaki hüzünlü ve romantik vedayı anlatır. Şiir daha sonra bestelenerek, halk arasında çok popüler bir şarkıya da dönmüştür. 

Şiirin Türkçe Hikayesi Şöydir:   

Donanma limana demirlemiştir ve rüzgarda bayraklar dalgalanmaktadır. Kara  gözlü Susan, gerçek aşkını bulmak ümidiyle gemiye biner ve neşeli denizcilere tatlı William'ının orada olup olmadığını sorar. 

Geminin direğinde rüzgarla sallanan William, sevgilisinin sesini duyar duymaz derin bir iç çeker ve halatlara tutunarak yıldırım hızıyla güverteye, Susan'ın yanına iner. 

Şiirin devamında iki sevgili birbirlerine sarılır, William görev için uzak denizlere yelken açmak zorunda olduğunu ama kalbinin her zaman ona sadık kalacağını söyler. 

Şiir, Susan'n gözyaşları içinde zambak gibi beyaz ellerini sallıyarak 'Elveda' demesiyle son bulur.

Şiir, o zaman o kadar çok sevilir ki, efsaneye göre halk arasında ortası koyu mor - siyah, etrafı ise parlak sarı / turuncu olan bu çiçeğe, tıpki balladdaki ( şiirdeki gibi )  kara gözlü kıza atıfla 'Karagözlü Suzan' demeye başlanır. 

Not: 

Bu hikaye, halk arasındak adı Karagözlü Susan olan / güneşşapkası çiçeği (  Rudbecki hirta )  için de anlatılır.   Burayı tıklıyarak bu bitkiyi de tanıyabilirsiniz. 

Kaynaklar: Wikipedia, İnternet siteleri