 |
| Anadolu palamut meşesi ve Seferihisar ( Quercus ithaburensis subsp. macrotepis ) |
Seferihisar'ın kıyılarına vuran dalgaların sesini arkanızda bırakıp dağlara, Kızıldağları'nın eteklerine doğru tırmandığımızda sizi zeytinliklerle birlikte kadim bir dost karşılar, Anadolu palamut meşesi. Bugün sizlere; bir zamanlar 'yeşil altın' olarak nitelenen bu ağaçtan söz etmek istiyorum.
Bilimsel adı 'Quercus ithaburensis subsp. macrotepis' olan Anadolu palamut meşesi, kayıngiller ( Fagaceae ) familyasından, 15 - 25 metre kadar boylanan, kışın yaprağını döken, geniş tepeli ve kalın dalları olan görkemli bir ağaçtır. Yurdumuzda doğal olarak yetişen 17 meşe türünden en büyük kadehe sahip olandır. Batı Anadolu, Trakya ve Orta Anadolu bölgelerimizde yetişir.
Bazen tek bazen de diğer diğer meşe türleriyle karışık halde bulunur. Kuraklığa, yüksek sıcaklığa ve fakir topraklara son derece toleranslıdır. Kurak alanları ağaçlandırılmasında stratejik bir türdür. Yaban hayatı için çok önemlidir, sincap, alakabak, tavşan gibi yabani hayvanlarının en önemli besin kaynağıdır. Kadehleri boya ve deri sanayiinde hammadde olarak kullanılır. Gölge sağlar, anıtsal ve görsel bakımdan değerlidir.
Meyveleri 3 cm kadar uzunlukta, silindir şeklinde ve kahverenklidir. Palamut, pelit ve palıt gibi adlarla da bilinir. Esas olarak pelit ve kadeh ( kapula ) olmak üzere iki kısımdan oluşur. İkisine birden palamut denir. Kadeh pulları kalın, sert, yası tırnak gibi geriye kıvrıktır. Bu özellikleriyle, kadeh pulları ince, ipliksi, uzun ve çok karmaşık ( saç gibi ) olan saçlı meşeden ayrılır ( Q. ithaburensis ). Meyve iki senede olgunlaşır, ancak olgunlaştığınında tanen miktarı azaldığından, palamutlar erken toplanır. Genel olarak yaprakları oval - yumurta biçimindedir, lobların ve dişlerin ucları kılçıklıdır. Geleneksel olarak deri tabaklamada ( sepicilikte ) kullanılan palamut budur.
 |
| Anadolu palamut meşesi / palamutları ( Quercus ithaburensis subsp. macrotepis ) |
Palamut meşesi 5 - 10 yaşından itiberen, ortalama 25 - 50 kg meyve verir. Eskiden boya ve deri sanayinde kullanılmıştır. Meyveleri yenir, buruk bir tadı vardır, ayrıca hayvan yemi olarak kullanılır.
Meşe ağacı ( quercus ), Antik çağlarda ve mitolojide adaletin ve uzun ömrün sembolü sayılır. Baş tanrı Zeos ile özdeşleştirilen kutsal bir ağaçtır. Kahinlerin, meşe yapraklarını hışırtısını dinliyerek tanrıçanın mesajlarını yorumladığı bilinir.
Osmanlı İmparatorluğu döneminde palamut meşesi ormanları, devlet koruması altında stratejik alanlardı.
Kıtlık yıllarda kurutulur öğütülerek un haline getirilir ve ekmek yapılırdı.
Antik çağlardan beri, Sümerliler ve Yunanlılar tarafından palamutları boya ve dericilikte kullanılmıştır.
 |
| Anadolu palamut meşesi / Palamutu ( Quercus ithaburensis subsp. macrotepis ) |
18 - 19. yüzyıllarda kimyasal boyalar ve sentetik tabaklama maddeleri henüz icat edilmeden önce, dünyanın en kaliteli derilerini işlemek için palamut özü ( valeks ) kullanılıyordu. Anadolu palamut meşesinin kadehleri, dünyanın en yüksek tanen oranına ( 30 - 50 ) sahipti. Bu nedenle Seferihisar, Urla Çeşme Yarımadası ve Aydın dağlarından toplanan palamutlar develerle İzmir Limanına taşınır, buradan İngiltere, Fransa ve Amerika'ya ihraç edilirdi.
Geçmişte, Seferihisar'ın iç kısımlarında ( Gölcük, Gödence, Beyler, Kızıl dağlar ) sonbahar ayları gelince büyük bir ekonomik hareket başlardı. Köylüler zeytinden hemen önce meşeliklere girer palamut toplardı. Bu palamutlar sadece bir ağaç meyvesi değildi, köylünün kışlık erzağı, kızının ceyizi, oğlunun düğün parasıydı.
1914 yılına gelindiğinde palamut ticaretinin boyutu öyle bir seviyeye uluştı ki; İngilizler İzmir'de palamut özü ( valeks ) fabrikası kurar. Bu gelişme, palamutu, Ege'nin en önemli ihraç kalemlerinden biri haline getirir. Orman köylüleri ve yerel tüccarlar yıllarca bu ağaç sayesinde geçimlerini sağladı.
Bir zamanlar Seferihisar dağlarında ( Kızıldağlar ) kendiliğinden yetişen ve yöre ekonomisini ayakta tutan bu ağaçlar maalesef, günümüzde tarla açmak, zeytinlikleri genişletmek ya da odun yapmak için kesilerek yok edilmektedir.
Dönemin de Ege ekonomisini besleyen ve İzmir Limanı üzerinden dünyaya ihraç edilen 'yeşil altın' değerli bir mirasıdır. Günümüzde sayıları azalan ve yalnızlığa terk edilen, bu asırlık ulu ağaçlar, bölgenin geçmişindeki ticari ve ekonomik hafızasının sesiz tanıkları olarak korunmaya muhtaçtır.
Meşe ormanlar sadece bir ağaç topluluğu değildir. İçlerinde yaban orkideleri, çalı kuşları ve sincapları barındıran muazzem bir eko - sistemin kalbidir.
Seferihisar dağlarında her her geçen günbiraz daha azalan Anadolu palamut meşesini korumak, sadece geçmişe duyulan bir vefa burcu değil, ayni zamanda geleceğe bırakılacak köklü bir ekonomi mirastır.
Galeri:
 |
| Teos Doğa Sporları Grubu ve Anadolu palamut meşesi Seferihisar, İzmir. |
 |
| Anadolu palamut meşesi ağaçları, Seferihisar ( Quercus ithaburensis subsp. macrotepis ) |
 |
| Anadolu palamut meşesi ve erkek çiçekler ( Quercus ithaburensis subsp. macrotepis ) |
 |
| Anadolu palamut meşesi meyvesi ( palamutu ) ( Quercus ithaburensis ). Seferihisar. |
 |
| Anadolu palamut meşesi ( Quercus ithaburensis ) Seferihisar, Kış |
 |
| Anadolu palamut meşesi ağaçları / Kış ( Quercus ithaburensis ). Akarca, Seferihisar |
 |
| Anadolu palamut meşesi meyvesi ( meşe palamutu ) ( Quercus ithaburensis subsp. macrotepis ),Seferihisar. |
 |
| Anadolu palamut meşesi ( Quercus ithaburensis ) Seferihisar, İzmir |
 |
| Anadolu palamut meşesi ve altında otlayan keçiler ( Quercus ithaburensis subsp. macrotepis ) |
 |
| Anadolu palamut meşesi ( Quercus ithaburensis ) Yanan palamut meşesi ağaçları, Seferihisar |
 |
| Anadolu palamut meşesi ağaçları - Kış ( Quercus ithaburensis ). Akarca, Seferihisar |
Kaynaklar: Wikipedia. Türkiye'nin Ağaçları ve Çalıları ( Necati Güvenç Mamıkoğlu ). Türkiye'nin Bütün Ağaçları ve Çalıları ( Prof. Dr. Ünal Akkemik ). Bitki Mitosları ( Deniz Gezgin ).
