11 Aralık 2012

YABAN MERSİNİ VE MERSİN

Bir adı da yaban mersini olan  ayıüzümü ( vaccinium )  ile mersin ( myrtus )  ayrı familyalardan bitkiler  olmalarına karşı çoğu zaman birbiriyle karıştırılmaktadır. Mersine, 'yaban mersini' de denmektedir.  Bu bitkilerin yaprak ve meyveleri  birbirine benzese de  çiçekleri farklıdır.

                                                      YABAN MERSİNİ  ( Ayıüzümü )

Bir tür yaban mersini / Çoban üzümü  ( Vaccinium myrtillus )
Yaban mersini ya da ayıüzümü ( vaccinium )  fundagiller ( ericaceae )  familyasından, kışın yapraklarını döken  çalı şeklinde bir bitki cinsidir.   Kuzey yarımkürenin ılıman iklim kuşağında yetişen bu bitkilerin  500 kadar türü bulunmaktadır.  Bunlardan çeşitleri  ıslah edilerek kültür bitkisi olarak yetiştirilmektedir.

Bir adı da likarpa ( Vaccinium arctostaphylos ) olan  yaban mersini ( ayıüzümü)  çiçeği
(  Resim:Mehmet Tosunoğlu )
Karadeniz ve Marmara bölgemizde ( Uludağ ) doğal olarak  yetişen  yaban mersini  her yörede değişik adla tanınmaktadır. Giresun ve Ordu yöresinde;  'Çalı çileği', Rize'de 'Likapa', Trabzon'da, 'Ligarba', 'Çay üzümü', 'Çoban üzümü'....v.s. denmektedir. İngilizce adı; "blueberry" dir.

Yaban mersininin yaprakları sonbaharda dökmeden önce kırmızı  bir renk almaktadır. İlkbaharda, küçük, çan şeklinde, pembemsi / beyaz  renkli ve hafif  kokulu çiçekler açar. Giresun ve Ordu yöresinde;  yeni açan taze yapraklarından  "çalı çileği çorbası" yapılmaktadır.

Eskiden bu bitkinin yaprakları kurutularak çay olarak kullanılırmış. Bu nedenle yaban mersinine;
'Sapanca çayı', 'Trabzon çayı' da denmektedir.
Sonbaharda olgunlaşan buğulu mavi renkli meyveleri;  üzümsü, bol çekirdekli ve  mayhoş tatlıdır.
Reçeli, pekmezi, meyve suyu yapılmaktadır. Ayrıca  ilaç sanayinde hammadde olarak kullanılmaktadır.

                                                                   MERSİN ( Murt, Hambeles )

Mersingiller ( myrtaceae )  familyasının örnek bitkisi olan mersin ( myrtus communis ) Akdeniz ikliminin tanıtıcı bitkilerinden olup maki grubu içinde yer almaktadır. Yüz kadar türü bulunmaktadır. Çalı formunda olup yaban mersinin ( ayıüzümü )  aksine yaprağını dökmez.Yurdumuzun Akdeniz ve Eğe bölgelerinde doğal olarak yetişmektedir.

Bazı yörelerde 'murt' ya da 'hambeles' denilen bu bitkinin meyveleri beyaz ve siyah renkli olur.  Bazı çeşitlerinin üzerinde  mor lekeler bulunur. Yumurta şeklindeki yaprakları çelenklerin süslenmesinde kullanılmaktadır.

İnsanlar tarafından çok eski çağlardan beri bilinen ve değişik amaçlarla  kullanılan mersinden din kitaplarda da söz edilmektedir. Adem peygamberin cennetten kovulunca yanına aldığı üç meyve tohumundan ( buğday, hurma, mersin )  birinin de  mersin olduğu söylenir.

Mersin bitkisinin meyveleri çerez olarak yenir.  Ayrıca şifalı olup bazı hastalıklara karşı ilaç olarak ta kullanılmaktadır.
Kökleriyle toprağı erozyondan korumaktadır.  Son yıllarda makiliklerin tahrip edilerek  azalmasıyla, yok olma tehlikesi altındaki bitkilerimiz arasına girmiştir.

On binin üzerinde bitki türü ile övündüğümüz ülkemizin bu zenginliğini korumak hepimiz ortak görevidir.

Bir adı da 'murt' olan  mersin ( myrtus communis ) 
Bahçeme bu yıl diktiğim mersin ağacı
Mersin bitkisinin genel görünümü
 Mersin  ( Myrtus communis )
Mersin ( beyaz meyveli )   / Seferihisar
Mersin ( siyah meyveli )  / Seferihisar
Mersin  ( myrtus communis )
Mersin ( myrtus communis )
Mersin ( myrtus communis )  çiçeği

2 yorum:

  1. Yabanmersini ve Mersin gerçekten herkesçe karıştılır (dı) diyelim.
    Bu tanıtıcı yazıyı inceleyenler konuyu özümseyip bundan böyle bu yanlışlığa düşmeyecektir.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Mehmet Bey,
      Değerli yorumunuz ve katkılarınızdan dolayı teşekkür ederim.

      Sil