CANAVAR OTU ( Orobanche )

Canavar otu  ( Orobanche sp ) ve konakçısı
  kişkiş otu ( scandis pecten - veneris ). 

Bahçemin değişik  yerinde biten ve gittikçe çoğalan garip bitkinin,  canavar otu olduğunu yeni öğrendim. Hani bazen çok sevdiğimiz tarafından  ihanete uğrayınca 'Koynumda yılan beslemişim' deriz ya, meğer ben de yıllardır  kır çiçeği diye canavar otu yetiştiriyormuşum da haberim yokmuş. İşin şakası bir yana, bu bitkiye tanımıyorsanız neden  canavar otu dendiğini merak etmişsinizdir sanırım. Çiftçilerin baş belası olan bu  bitkyi, gelin daha  yakından tanıtayım.

Canavar otu bitkisi ( Orobanche sp. )

Canavar otu ( orbanche ve phelipanche cinsleri ),  klorofil pigmentine sahip olmadığı için fotosentez yapamayan ve yaşamını tamamen başka bitkilerin köklerine bağımlı olarak sürdüren tam parazit ( asalak ) bir yabancı ottur. Kök sistemi bulunmayan  bu bitki, geliştirdiği özel emiçi ( emecekler )  yapılarla konakçı bitkinin köklerine bağlanır ve onun suyunu, minerallerine ve organik besinlerine ortak olur.

Halk arasında, eskiden verem tedavisinde kullanıldığı için   verem otu  olarak da bilinmektedir  Canavar otu / orobanş  ( orobanche  ), yukarıda belirttiğim gibi  tam asalak bir  bitkidir. ( Ökse otu gibi  yarı asalak değildir. Yarı asalak bitkiler  fotosentez yaparak besinlerini üretir ancak su ve mineral gibi temel maddeleri üzerinde yaşadığı bitkiden alır ). Tam asalak bitkiler klorofilsiz olduklarından ( yaprakları yoktur ) fotosentez yapamaz, bu nedenle besinlerini ve su ihtiyaçlarını başka bitkilerinkinden temin etmektedirler. Bu durum konakçı bitkinin zamanla  zayıflamasına, hatta  ölmesine neden olmaktadır.

Canavar otu, kültürü yapılan domates, patates, tütün, ayçiçeği, pamuk, havuç ve baklagiller tarlalarına büyük zarar vermektedir.  Bu nedenle adına,  halk arasında  'canavar otu' denir.   Ancak,  bu yüzden  bitkiyi suçlamak anlamsızdır.

Canavar otu türleri  yurdumuzda oldukca yagındır, bu durum  halk arasında değişik adlar verilmesine yol açmıştır. Bunlardan bazıları şöyledir:  Yergöbeği, Zıpır, Kazık, Bahçecanavarı, Bostanotu,  Yersiki, Göge otu, Davun otu, Verem otu,  ....vs.
( Kaynak: Türkiye Bitki Adları Sözlüğü / Turhan Baytop, Türkiye Bitkileri Sözlüğü / Prof.Dr. Ertan Tuzlacı ).
 Canavarotugiller ( Orobanchaceae )  familyasının orobanche ve phelipanche  cinslerinden  olan bu bitki türlerinin hepsi de otsudur.  Çiçekleri adaçayı çiçeğini andırır, türüne göre rengi  değişir. Yalancı köklerini konakçının köklerinin içine  sokarak,  onun suyunu  ve besini emerek yaşar.   Tarım alanlarında çıkması durumunda ürünlere büyük zarar verirler

Canavar otu / Orobanş ( Bahçemden )

Her canavar otu çok küçücük binlerce tohum verir. Uygun koşullar oluşuncaya kadar bunlar yıllarca ( 10 - 20 yıl )  toprakta ölmeden beklerler ve  konukçu denilen besleneceği bitkiye rastlayınca kökünde çimlenir. Daha sonra da sanki o bitkiyle hiç bir ilişkisi yokmuş gibi uzakta bir yerde, masum bir kır çiçeği edası ile ortaya çıkar. İlk defa görenler onu yabani bir orkide ( salep ) türü  sanabilir. 

Yurdumuzda tarıma büyük zarar veren  canavar otu türleri şunlardır. 

1 - Mavi çiçekli canavar otu ( Phelipanche ramosa / Orobanche ramosa ): Mavi - eflatun renklidir. Diğer türlere göre boyu daha kısa ve dallıdır. Domates, patates, tütün, patlıcan ve bazen baklagillere zarar verir.

2 - Mısırlı canavar otu ( Phelipanche aegyptiaca / Orobanche aegyptiaca ): Mavi canavar otuna benzer. Koyu mavi -  mor çiçek açar. Sıcak ıklimlerde ve nemli yerleri sever. Başta dometes olmak üzere patates, tütün,karpuz, kavun, mercimek ve diğer baklagillere büyük zarar verir. 

3 - Boğumlu canavar otu ( Orobanche cernua / Orbanche cumane ): Mavi uclu, kirli beyaz çiçek açar. Dallanma göstermez, dik büyür. Yağlı tohum üreticilerinin baş belasıdır. En çok ayçiçeğine zarar verir. 

4 - Beyaz çiçekli canavar otu ( Orobanche crenata ): Beyaz / krem rengindedir. En çok bakla, mercimekbezelye  ve nohut tarlarına zarar verir. 

Canavar otuna karşı  tek bir mücadele yerine enteğre bir mücadele gerekir. Başta temiz tohum kullanmak gerekir. Toprak derin kazılmalıdır. Tohum vermeden önce  koparılması gerekir.

Canavar otları ( Doğadan )

Sarı renkli bir tür canavar otu

Canavar otu ( konakçısı marul ) 

Kaynaklar: Wikipedia